Τις προκλήσεις αλλά και τις προοπτικές βιώσιμης ανάπτυξης των ελληνικών νησιών ανέδειξε η ημερίδα με τίτλο «Θωρακίζοντας τα Νησιά: Από την ευθραυστότητα στην ανθεκτικότητα με οδηγό τη φύση», που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 5 Ιουνίου στην Κηφισιά, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος.

Την εκδήλωση συνδιοργάνωσαν για τρίτη συνεχόμενη χρονιά η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι πανεπιστημιακούς, ερευνητές, εκπροσώπους περιβαλλοντικών οργανώσεων και φορείς της κοινωνίας των πολιτών.

Η φύση ως σύμμαχος απέναντι στην κλιματική κρίση

Κεντρικός άξονας της ημερίδας ήταν η αναζήτηση λύσεων που βασίζονται στη φύση για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των νησιών απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, στην αυξανόμενη πίεση στους φυσικούς πόρους και στις ολοένα εντονότερες αναπτυξιακές πιέσεις.

Η πρόεδρος του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, Φαλή Βογιατζάκη, υπογράμμισε ότι η «ανθεκτικότητα με οδηγό τη φύση» δεν αποτελεί θεωρητική προσέγγιση αλλά αναγκαιότητα για τα νησιά, αναφερόμενη στις παραδοσιακές αναβαθμίδες που συγκρατούν το έδαφος και το νερό, καθώς και στα λιβάδια της Ποσειδωνίας που προστατεύουν τις ακτές από τη διάβρωση.

Από την πλευρά της, η ιδρύτρια και πρόεδρος της ΕΛΛΕΤ, Λυδία Καρρά, στάθηκε στη μοναδικότητα του ελληνικού νησιωτικού τοπίου και προειδοποίησε για τις συνέπειες της υπερδόμησης, την οποία χαρακτήρισε ως τη μεγαλύτερη απειλή για τα ελληνικά νησιά, καθώς οδηγεί σε μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις του φυσικού και πολιτιστικού τους κεφαλαίου.

Τα όρια της τουριστικής ανάπτυξης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η εναρκτήρια ομιλία του ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αιγαίου Γιάννη Σπιλάνη, ο οποίος ανέδειξε τη μετάβαση πολλών ελληνικών νησιών από την ευαλωτότητα της πληθυσμιακής και οικονομικής συρρίκνωσης σε μια νέα μορφή ευθραυστότητας που συνδέεται με την υπέρμετρη τουριστική ανάπτυξη.

Ο καθηγητής έθεσε στο επίκεντρο το ζήτημα της φέρουσας ικανότητας των νησιών, τονίζοντας την ανάγκη αξιολόγησης των ορίων αντοχής τους μέσα από περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς δείκτες. Παράλληλα, παρουσίασε εναλλακτικά σενάρια ανάπτυξης που δίνουν έμφαση στη διαφοροποίηση της οικονομίας, την προστασία των φυσικών πόρων, τη γαλάζια οικονομία και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων.

Χωρικός σχεδιασμός, βιοποικιλότητα και φυσικοί πόροι

Οι δύο θεματικές ενότητες της ημερίδας επικεντρώθηκαν στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον, καθώς και στη διαχείριση των υδάτινων πόρων.

Επιστήμονες και ερευνητές παρουσίασαν ζητήματα που αφορούν τον βιώσιμο χωρικό σχεδιασμό των νησιωτικών οικισμών, την προστασία της βιοποικιλότητας, το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την αποκατάσταση της φύσης, τη διαχείριση των μικρών νησιωτικών υγροτόπων, αλλά και τις παραδοσιακές πρακτικές, όπως οι λίθινοι αναβαθμοί, που μπορούν να συμβάλουν στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε επίσης στην πρόσβαση στο νερό, στη διαφάνεια των περιβαλλοντικών δεδομένων και στις σύγχρονες τεχνολογίες επεξεργασίας και επαναχρησιμοποίησης λυμάτων, οι οποίες μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των νησιωτικών κοινωνιών.

Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών

Ξεχωριστή θέση στην ημερίδα είχε η συζήτηση για τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών στη διαμόρφωση βιώσιμων πολιτικών για τα νησιά.

Εκπρόσωποι περιβαλλοντικών οργανώσεων, μεταξύ των οποίων η Greenpeace Ελλάδας και η MEDINA, συζήτησαν τη σημασία της ενεργούς συμμετοχής των πολιτών στον χωρικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό, αλλά και την ανάγκη ενίσχυσης των εργαλείων κοινωνικού ελέγχου στη διαχείριση των φυσικών πόρων.

Παράλληλα, αναδείχθηκε η σημασία της αναβίωσης παραδοσιακών πρακτικών διαχείρισης του τοπίου, όπως οι αναβαθμίδες, αλλά και η ανάγκη καλύτερης ενημέρωσης των τοπικών κοινωνιών για τα όρια φέρουσας ικανότητας των νησιών.

«Η ανθεκτικότητα χτίζεται με συνέργειες»

Ο αντιπρύτανης Διοικητικών και Ακαδημαϊκών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Στυλιανός Ξανθόπουλος, υπογράμμισε ότι η ανθεκτικότητα των νησιών δεν μπορεί να προκύψει από έναν μόνο φορέα ή μια μεμονωμένη πολιτική.

«Θα προκύψει από συνέργειες. Από επιστήμη και συμμετοχή. Από δημόσιες πολιτικές και τοπική γνώση. Από προστασία της φύσης και σεβασμό στον άνθρωπο», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Το βασικό συμπέρασμα της ημερίδας ήταν ότι η βιωσιμότητα των ελληνικών νησιών προϋποθέτει συνδυασμό επιστημονικής γνώσης, αποτελεσματικού χωρικού σχεδιασμού, προστασίας της φύσης, ορθολογικής διαχείρισης των φυσικών πόρων και ουσιαστικής συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στη λήψη αποφάσεων.

Στο πλαίσιο της συνέχισης του διαλόγου για το μέλλον των νησιών, η ΕΛΛΕΤ ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει την έκδοση συλλογικού τόμου για τη βιώσιμη ανάπτυξη των ελληνικών νησιών, στον οποίο θα κατατεθούν προτάσεις πολιτικής από επιστήμονες, ερευνητές και επαγγελματίες από διαφορετικά γνωστικά πεδία.