Το απόγευμα του Σαββάτου, στον Πολιχνίτο,πραγματοποιήθηκε μια ειλικρινής συζήτηση  που αφορά σχεδόν κάθε χωριό της Λέσβου, αλλά και ολόκληρης της Ελλάδας. Μια κουβέντα για το πώς έφτασαν τα χωριά να χάνουν χρόνο με τον χρόνο τους ανθρώπους τους, αλλά κυρίως για το αν υπάρχει τρόπος αυτή η πορεία να αναστραφεί.

Η ανοιχτή συζήτηση με θέμα «Επιστροφή στα χωριά: Μνήμη, εγκατάλειψη της υπαίθρου και νέοι τρόποι ζωής στην περιφέρεια», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Polichnitos Cultural Festival Lesvos 2026, αποδείχθηκε τελικά μία από τις ενδιαφέρουσες στιγμές ολόκληρου του φεστιβάλ.

Στο πάνελ συμμετείχαν ο καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου Νίκος Σέργης και ο λαογράφος Κυριάκος Κουκούλας, ενώ τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος του «Ν»  Μαρία Χατζηγεωργίου.

«Η Λέσβος προλαβαίνει ακόμα»

Ο Νίκος Σέργης δεν έκρυψε τον προβληματισμό του για την εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η ελληνική ύπαιθρος. Όπως είπε, σε πολλές περιοχές της χώρας η ερήμωση των χωριών έχει προχωρήσει τόσο πολύ, ώστε δύσκολα μπορεί να αναστραφεί.

Εκτίμησε όμως ότι η Λέσβος βρίσκεται σε καλύτερη θέση. Διατηρεί ακόμη ζωντανά χωριά, ανθρώπους που παράγουν και κοινότητες που λειτουργούν. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ακόμη χρόνος για να αλλάξει η πορεία, αρκεί να υπάρξουν πρωτοβουλίες.

Ο καθηγητής στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη να πάψουν οι τοπικές κοινωνίες να περιμένουν τα πάντα από το κράτος.

Όπως υποστήριξε, οι ίδιες οι κοινότητες μπορούν να οργανωθούν, να συνεργαστούν και να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες, αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε τόπου.

Δεν αρκεί ο τουρισμός

Ένα από τα σημεία που προκάλεσαν ενδιαφέρον ήταν η τοποθέτησή του για το αναπτυξιακό μοντέλο των νησιών.

Ο Νίκος Σέργης υποστήριξε ότι ο τουρισμός, όσο σημαντικός κι αν είναι, δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική απάντηση για την ανάπτυξη.

Αντίθετα, εξήγησε ότι ένας τόπος χρειάζεται παραγωγή, μεταποίηση, εκπαίδευση, πολιτισμό και ποιοτικό τουρισμό που να στηρίζει την τοπική οικονομία και όχι να την αντικαθιστά.

«Αν εγκαταλείψουμε τον πρωτογενή τομέα και περιμένουμε τα πάντα από τον τουρισμό, αργά ή γρήγορα θα βρεθούμε μπροστά σε αδιέξοδα», ήταν ουσιαστικά το μήνυμα που έστειλε.

Ο Πολιχνίτος των 9.000 κατοίκων

Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η παρέμβαση του Κυριάκου Κουκούλα.

Ο γνωστός λαογράφος θύμισε στους νεότερους έναν Πολιχνίτο που οι περισσότεροι δεν γνώρισαν ποτέ.

Έναν Πολιχνίτο που έφτανε περίπου τους 9.000 κατοίκους, με έντονη οικονομική δραστηριότητα, γεωργία, κτηνοτροφία, παραγωγή αλατιού, θερμές πηγές και μια καθημερινότητα που κρατούσε τον κόσμο στον τόπο του.

Όπως είπε, η φυγή προς την Αθήνα δεν έγινε επειδή οι άνθρωποι δεν αγαπούσαν το χωριό τους. Έγινε γιατί εκεί βρίσκονταν οι δουλειές και οι ευκαιρίες.

Σήμερα, όμως, όπως σημείωσε, χρειάζεται να αναζητηθούν νέοι τρόποι ώστε ο τόπος να γίνει και πάλι ελκυστικός για τους νέους ανθρώπους.

Από το αλάτι μέχρι το Πανεπιστήμιο

Η κουβέντα δεν έμεινε στη θεωρία.

Ακούστηκαν συγκεκριμένες ιδέες για το πώς μπορούν να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας στην ύπαιθρο.

Έγινε αναφορά στην καλύτερη αξιοποίηση της Αλυκής Πολιχνίτου και του τοπικού αλατιού, στη μεταποίηση των αγροτικών προϊόντων, αλλά και στη δυνατότητα να αποκτήσουν τα χωριά στενότερη σχέση με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου μέσα από εκπαιδευτικές και ερευνητικές δράσεις.

Η κοινή διαπίστωση ήταν ότι σήμερα η ύπαιθρος δεν χρειάζεται μόνο αγρότες και κτηνοτρόφους. Χρειάζεται επιστήμονες, ανθρώπους της τεχνολογίας, του μάρκετινγκ, της μεταποίησης, της υγείας  και του πολιτισμού, που θα δώσουν προστιθέμενη αξία στα προϊόντα και στις δυνατότητες κάθε περιοχής, ώστε η αξιοποίηση να γίνει σε ολοκληρωμένο και βιώσιμο πλαίσιο ανταποκρινόμενη στις σύγχρονες ανάγκες. 

Η πραγματικότητα της Λέσβου

Η συζήτηση έγινε ακόμη πιο ουσιαστική όταν συνδέθηκε με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα το νησί.

Η πρόσφατη κρίση στην κτηνοτροφία, με τις μεγάλες απώλειες ζωικού κεφαλαίου, αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο εύκολα μπορεί να βρεθεί σε αδιέξοδο ένας νέος άνθρωπος που επέλεξε να μείνει και να επενδύσει στον τόπο του.

Το ερώτημα που τέθηκε ήταν απλό αλλά ουσιαστικό. Πώς θα πειστεί ένας νέος να επιστρέψει στο χωριό του όταν δεν αισθάνεται ότι έχει ασφάλεια, σταθερό εισόδημα και προοπτική;

Η μεγαλύτερη επιτυχία του φεστιβάλ

Ίσως τελικά η  επιτυχία του πρώτου Polichnitos Cultural Festival Lesvos 2026 είναι το γεγονός ότι συνδύασε την καλλιτεχνική δημιουργία και τον πολιτισμό ανοίγοντας παράλληλα μια σοβαρή δημόσια συζήτηση για το μέλλον των χωριών της Λέσβου.

Ο  πολιτισμός από μόνος του δεν μπορεί να λύσει το δημογραφικό, ούτε να κρατήσει τους νέους στον τόπο τους. Μπορεί όμως να γίνει η αφορμή για να αρχίσει ένας διάλογος. Και από αυτόν τον διάλογο να γεννηθούν ιδέες, συνεργασίες και πρωτοβουλίες που θα βοηθήσουν τα χωριά να κοιτάξουν ξανά το μέλλον με περισσότερη αισιοδοξία.