Με την παρουσία της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη πραγματοποιούνται αυτή την ώρα τα εγκαίνια του αποκατεστημένου Μπαλή ζαντέ Χασάν Μπέη Τζαμιού, του ιστορικού μουσουλμανικού τεμένους της Επάνω Σκάλας Μυτιλήνης, το οποίο για δεκαετίες ήταν γνωστό στη δημόσια χρήση ως «Βαλιντέ Τζαμί». Η τελετή σηματοδοτεί την ολοκλήρωση ενός ακόμη μεγάλου έργου πολιτιστικής αποκατάστασης στη Λέσβο, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης με προϋπολογισμό 1,8 εκατ. ευρώ.

Το έργο ολοκληρώθηκε πριν από λίγες ημέρες και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια σε οθωμανικό μνημείο του νησιού. Στόχος ήταν όχι μόνο η διάσωση ενός εμβληματικού κτηρίου της Μυτιλήνης, αλλά και η ανάδειξή του ως επισκέψιμου χώρου πολιτισμού.

Από το «Βαλιντέ Τζαμί» στο Μπαλή ζαντέ Χασάν Μπέη Τζαμί

Κατά τη διάρκεια των εργασιών ήρθαν στο φως νέα ιστορικά στοιχεία που οδήγησαν στη διόρθωση της ονομασίας του μνημείου. Η επιγραφή που διατηρείται στο τέμενος επιβεβαιώνει ότι η ιστορικά ορθή ονομασία είναι «Μπαλή ζαντέ Χασάν Μπέη Τζαμί», και όχι «Βαλιντέ Τζαμί», όπως είχε επικρατήσει επί πολλές δεκαετίες στη βιβλιογραφία και στη συλλογική μνήμη των κατοίκων.

Η αλλαγή αυτή δεν αποτελεί απλώς μία λεπτομέρεια ονοματολογίας, αλλά συμβάλλει στην ακριβέστερη τεκμηρίωση της ιστορίας του μνημείου και της οθωμανικής παρουσίας στη Λέσβο.

Ένα μνημείο τεσσάρων αιώνων

Σύμφωνα με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου, η πρώτη οικοδομική φάση του τεμένους χρονολογείται γύρω στο 1620, στις αρχές του 17ου αιώνα. Η σημερινή μορφή του διαμορφώθηκε μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1867, ενώ η ανακατασκευή του ολοκληρώθηκε το 1889.

Το λιθόκτιστο μονώροφο κτήριο, με τη χαρακτηριστική δίριχτη στέγη και το λιθόστρωτο προαύλιο, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα οθωμανικά μνημεία της Μυτιλήνης και σημαντικό στοιχείο της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας της Επάνω Σκάλας.

Αναστήλωση με έμφαση στον μιναρέ και τη στατική προστασία

Οι εργασίες αποκατάστασης δεν περιορίστηκαν στην αισθητική αναβάθμιση του μνημείου. Προηγήθηκε εκτεταμένη υποθεμελίωση και στατική ενίσχυση του κτηρίου, συντήρηση των λιθοδομών, ανακατασκευή της στέγης και του προστώου, καθώς και αποκατάσταση όλων των αρχιτεκτονικών στοιχείων.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η πλήρης αναστήλωση του μιναρέ, ύψους 17,5 μέτρων, ο οποίος επανήλθε στην αρχική του μορφή, αποκτώντας και πάλι κυρίαρχη θέση στον ορίζοντα της παλιάς πόλης της Μυτιλήνης.

Παρότι πρόκειται για μουσουλμανικό τέμενος, το μνημείο δεν πρόκειται να λειτουργήσει ως χώρος λατρείας. Η επιλογή του Υπουργείου Πολιτισμού είναι να αξιοποιηθεί ως μουσειακός και εκθεσιακός χώρος, φιλοξενώντας εκθέσεις και παρουσιάσεις που θα αναδεικνύουν την ιστορία του ίδιου του κτηρίου, αλλά και την πολυπολιτισμική διαδρομή της Μυτιλήνης μέσα στους αιώνες.

Με τον τρόπο αυτό, το μνημείο αποκτά μια νέα ζωή, προσφέροντας στους κατοίκους και τους επισκέπτες τη δυνατότητα να γνωρίσουν από κοντά ένα σημαντικό τεκμήριο της ιστορίας της πόλης.