Στη Χίο και στη Βολισσό ταξιδεύει σήμερα το «Ν», με αφορμή τη διεθνή ομαδική έκθεση σύγχρονης τέχνης «Γράμμα σ’ έναν Ισχνό Πατέρα», που παρουσιάζει η DEO στους χώρους του ιστορικού σχολείου «Μιχάλης Παπαμαύρος», αλλά και τη δημόσια συζήτηση για την Αγία Μαρκέλλα, την πατρική εξουσία και την έμφυλη βία.

Στις 7 το απόγευμα, η δημοσιογράφος του «Ν» και Gender Coach Ανθή Παζιάνου θα συντονίσει την εκδήλωση με τίτλο «Παρθενομάρτυς Μαρκέλλα: Από τον αγιολογικό βίο στην έμφυλη βία», επιχειρώντας να συνδέσει την ιστορική και θρησκευτική αφήγηση με σύγχρονα ερωτήματα γύρω από τη γυναικεία αυτενέργεια, την πατριαρχική εξουσία, τη γυναικοκτονία και τη θεσμική προστασία των γυναικών.

Η ιστορία της Αγίας Μαρκέλλας προσεγγίζεται όχι μόνο ως μέρος της θρησκευτικής παράδοσης της Χίου, αλλά και ως η αφήγηση μιας νεαρής γυναίκας που αρνήθηκε να υποταχθεί στην πατρική εξουσία και πλήρωσε αυτή την άρνηση με τη ζωή της.

 Η συζήτηση θα εξετάσει πώς διαβάζεται σήμερα αυτή η ιστορία, τι σημαίνει να αναγνωρίζεται η γυναικεία αντίσταση μέσα στους αιώνες και πώς η ιστορική μνήμη μπορεί να συνομιλήσει με τις σύγχρονες διεκδικήσεις απέναντι στην έμφυλη βία.

 Στην εκδήλωση συμμετέχουν ο Γιώργος Τζεδόπουλος, επίκουρος καθηγητής Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, η Ελένη Γκαρά, οθωμανολόγος και πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, και η Μαρία Αποστολάκη, δικηγόρος του Κέντρου Διοτίμα. Οι τρεις ομιλητές και ομιλήτριες θα προσεγγίσουν το θέμα από την ιστορική, κοινωνική και νομική του διάσταση.

 Μια έκθεση για τον «ισχνό πατέρα»

Η συζήτηση εντάσσεται στο πλαίσιο της έκθεσης «Γράμμα σ’ έναν Ισχνό Πατέρα», η οποία αναπτύσσεται στους δύο ορόφους του σχολείου της Βολισσού. Στην έκθεση συμμετέχουν 14 καλλιτέχνες και καλλιτέχνιδες από 11 χώρες, με νέα και υφιστάμενα έργα ζωγραφικής, φωτογραφίας, γλυπτικής και υφαντικής, καθώς και έργα ήχου, βίντεο, εγκαταστάσεων και ψηφιακών μέσων. Η έκθεση παίρνει τη μορφή μιας επιστολής και μιας πράξης απεύθυνσης. Ο «ισχνός πατέρας» δεν παραπέμπει μόνο σε ένα πραγματικό πρόσωπο, αλλά λειτουργεί ως σύμβολο ενός αποτυχημένου συστήματος φροντίδας: μιας πατριαρχικής δομής που εξακολουθεί να προκαλεί τραύματα, ενός κράτους που δεν εκπληρώνει τις υποσχέσεις του και μιας μορφής διακυβέρνησης που αποδεικνύεται ανεπαρκής να προσφέρει προστασία, συνέχεια και ασφάλεια. Μέσα από βιώματα απογοήτευσης, φόβου, οργής, ενοχής, ντροπής, προδοσίας ή συγχώρεσης, τα έργα επιχειρούν να δώσουν μορφή σε συναισθήματα που συχνά παραμένουν ανείπωτα, αλλά συνεχίζουν να καθορίζουν τη σχέση των ανθρώπων με την εξουσία, την οικογένεια, τον τόπο και την έννοια του «πατέρα».

 Η Αμανή στο επίκεντρο

Το «Γράμμα σ’ έναν Ισχνό Πατέρα» γεννήθηκε από τη σύγχρονη κατάσταση της Αμανής, μιας περιοχής που αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή συρρίκνωση από οποιαδήποτε άλλη δημοτική ενότητα του νησιού. Η υποχώρηση του πρωτογενούς τομέα και της παραδοσιακής οικονομικής βάσης, η σταδιακή αποδυνάμωση της τοπικής ζωής, αλλά και οι πιέσεις από σχεδιαζόμενες εξορυκτικές δραστηριότητες διαμορφώνουν ένα περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας. Σε αυτές προστέθηκε η καταστροφική πυρκαγιά του Αυγούστου του 2025, η οποία έκαψε τμήμα της προστατευόμενης περιοχής Natura 2000, αλλοιώνοντας το τοπίο και επιβαρύνοντας μια ήδη εύθραυστη περιβαλλοντική και κοινωνική ισορροπία. Στη Βολισσό, που χαρακτηρίζεται ως η «πύλη» της Αμανής, συμπυκνώνονται οι περιβαλλοντικές, κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές προκλήσεις της περιοχής.

Η επιλογή του σχολείου ως χώρου φιλοξενίας της έκθεσης αποκτά, επομένως, ιδιαίτερο συμβολικό και πολιτικό βάρος. Το κτίριο των συστεγαζόμενων Σχολείων Βολισσού «Μιχάλης Παπαμαύρος» αποτελεί την τελευταία δημόσια σχολική μονάδα που βρίσκεται ακόμη σε λειτουργία στην Αμανή. Η έκθεση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία το μέλλον του σχολείου παραμένει αβέβαιο, ενώ συζητείται ακόμη και η πιθανότητα παύσης της λειτουργίας του.

Ένας θεσμός αφιερωμένος στη μετάδοση της γνώσης μετατρέπεται έτσι σε βασικό μέρος του καλλιτεχνικού και κοινωνικού προβληματισμού: ποιος φροντίζει τον τόπο, ποιος εγγυάται τη συνέχειά του και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για την επόμενη γενιά μαθητών και μαθητριών; Τα έργα αναπτύσσονται μέσα στις αίθουσες διδασκαλίας και στους διαδρόμους του σχολείου, λειτουργώντας ως παράγραφοι, σχόλια, υποσημειώσεις και υστερόγραφα μιας συλλογικής επιστολής. Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις τους, τα συνδέει ο προβληματισμός γύρω από την εξουσία, την ευαλωτότητα, την ανθεκτικότητα, την απώλεια, την οικολογία, τη μνήμη και τη φαντασία της ελπίδας.