Τη βαθιά ιστορική και συναισθηματική σχέση των Μικρασιατών προσφύγων με τη γιορτή της Αγίας Παρασκευής, καθώς και το πλούσιο πρόγραμμα των φετινών εκδηλώσεων στην Απάνω Σκάλα, παρουσίασε ο πρόεδρος του Συλλόγου Αγιοπαρασκευούσηδων-Τσεσμελήδων Λέσβου «Το Κιόστε», Γιώργος Κατσούπης, μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό «ΣΤΟ ΝΗΣΙ» 99 fm.

Οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, με στόχο να διατηρήσουν ζωντανή τη μνήμη της παλιάς πατρίδας και να αναδείξουν τους δεσμούς της με την Απάνω Σκάλα, όπου εγκαταστάθηκαν πολλοί πρόσφυγες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το φετινό πρόγραμμα κορυφώνεται την Κυριακή 26 Ιουλίου, με επίκεντρο τον προσφυγικό ναό του Αγίου Νικολάου, το ιστορικό καρνάγιο και το θεατράκι της περιοχής.

Ο Γιώργος Κατσούπης στάθηκε ιδιαίτερα στη χρήση του τοπωνυμίου «Απάνω Σκάλα», υπογραμμίζοντας τη σημασία που έχει η διατήρηση των τοπικών ιδιωματισμών και των λέξεων που κουβαλούν τη γλωσσική και πολιτιστική ταυτότητα ενός τόπου.

Μια μεγάλη γιορτή πριν από το 1922

Όπως εξήγησε ο πρόεδρος του Συλλόγου, η 26η Ιουλίου αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες ημέρες για την Αγία Παρασκευή του Τσεσμέ. Επρόκειτο για έναν μεγάλο παραθαλάσσιο οικισμό, περίπου 5.000 κατοίκων, με τα τρία τέταρτα του πληθυσμού του να ασχολούνται με την αλιεία. Σύμφωνα με τις αφηγήσεις που έχουν διασωθεί, το χωριό διέθετε έναν ιδιαίτερα σημαντικό αλιευτικό στόλο, ο οποίος έφθανε τα 300 καΐκια.

Τις ημέρες της γιορτής οι αλιευτικές δραστηριότητες σταματούσαν και οι θαλασσινοί επέστρεφαν στο χωριό. Μαζί τους συγκεντρώνονταν συγγενείς, φίλοι και προσκυνητές από ολόκληρη τη χερσόνησο της Ερυθραίας, με αποτέλεσμα η Αγία Παρασκευή να κατακλύζεται από κόσμο.

Οι πλατείες μετατρέπονταν σε χώρους υπαίθριων γλεντιών, με τραγούδια, χορούς και μουσική. Μάλιστα, όπως ανέφερε ο Γιώργος Κατσούπης, τα μουσικά σχήματα του χωριού δεν επαρκούσαν για όλες τις εκδηλώσεις και επιστρατεύονταν μουσικοί από τον Τσεσμέ και άλλους γειτονικούς οικισμούς.

Αυτήν ακριβώς τη μνήμη επιχειρεί να διατηρήσει ζωντανή ο Σύλλογος Αγιοπαρασκευούσηδων-Τσεσμελήδων Λέσβου «Το Κιόστε», μέσα από τις ετήσιες δράσεις του. Οι δύο πρώτες διοργανώσεις είχαν κυρίως τη μορφή παραδοσιακού πανηγυριού και πραγματοποιήθηκαν στην πλαζ, ενώ την προηγούμενη χρονιά φιλοξενήθηκε στη Γενική Γραμματεία Αιγαίου μια παράσταση βασισμένη σε τραγούδια, αφηγήσεις, αναμνήσεις και βιώματα. Η βραδιά είχε ολοκληρωθεί, όπως αρμόζει σε μια τέτοια γιορτή, με μουσική και χορό.

Οι εικόνες που πέρασαν το Αιγαίο

Ξεχωριστή θέση στις φετινές εκδηλώσεις καταλαμβάνουν οι οικογενειακές εικόνες της Αγίας Παρασκευής, τις οποίες οι απόγονοι των προσφύγων θα μεταφέρουν το πρωί της Κυριακής στον Άγιο Νικόλαο, όπου θα τελεστεί η πανηγυρική Θεία Λειτουργία.

Ο Γιώργος Κατσούπης αναφέρθηκε στην καταγραφή προφορικών μαρτυριών που πραγματοποίησε ο Σύλλογος πριν από δύο χρόνια. Μέσα από εκτενείς συνεντεύξεις με ηλικιωμένους, καταγράφηκαν οι αφηγήσεις που εκείνοι είχαν ακούσει από τους γονείς και τους παππούδες τους, αλλά και οι προσωπικές τους αναμνήσεις από τα πρώτα χρόνια της προσφυγικής εγκατάστασης στη Λέσβο.

Η έρευνα έφερε στο φως οικογενειακά κειμήλια που ταξίδεψαν από τη Μικρά Ασία και εξακολουθούν να φυλάσσονται από τους απογόνους των προσφύγων. Καθένα από αυτά συνοδεύεται από μια ξεχωριστή ιστορία, με επίκεντρο τους ανθρώπους που ξεριζώθηκαν και αναγκάστηκαν να δημιουργήσουν μια νέα ζωή στον τόπο υποδοχής.

Ανάμεσα στα πολυτιμότερα κειμήλια βρίσκονται οι εικόνες της Αγίας Παρασκευής. Οι κάτοικοι του χωριού κατόρθωσαν να διαφύγουν με τα καΐκια τους προς τη Χίο, καθώς ο οικισμός ήταν παραθαλάσσιος και βρισκόταν πολύ κοντά στις απέναντι ακτές. Αυτή η γεωγραφική θέση, σε συνδυασμό με τον μεγάλο αριθμό σκαφών, έδωσε τη δυνατότητα στον πληθυσμό να σωθεί και σε αρκετές οικογένειες να πάρουν μαζί τους λίγα αντικείμενα από τα σπίτια τους.

Στις πρώτες επιλογές τους βρίσκονταν οι εικόνες της Αγίας Παρασκευής, της πολιούχου του χωριού, οι οποίες υπήρχαν σε πολλά σπίτια. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, οι εικόνες αυτές εξακολουθούν να αποτελούν έναν ζωντανό κρίκο ανάμεσα στις οικογένειες και την αλησμόνητη πατρίδα.

Η επιλογή του Αγίου Νικολάου για την πανηγυρική Θεία Λειτουργία δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για προσφυγικό ναό στην Απάνω Σκάλα, μια συνοικία στην οποία εγκαταστάθηκαν πολλοί Μικρασιάτες πρόσφυγες μετά το 1922. Καθώς στη Μυτιλήνη δεν υπάρχει μεγάλος ναός αφιερωμένος στην Αγία Παρασκευή, ο συγκεκριμένος χώρος αποκτά ιδιαίτερη συμβολική σημασία για τα μέλη του Συλλόγου.

Στο επίκεντρο το ιστορικό καρνάγιο

Η απογευματινή ενότητα της διοργάνωσης είναι αφιερωμένη στο ιστορικό καρνάγιο της Απάνω Σκάλας και στην παραδοσιακή τέχνη των καραβομαραγκών, ένα επάγγελμα που σταδιακά χάνεται.

«Θέλαμε να μην περάσει τόσο εύκολα στη λήθη», ανέφερε ο Γιώργος Κατσούπης, εξηγώντας ότι η συγκεκριμένη επιλογή συνδέεται άμεσα με τη ναυτική και αλιευτική παράδοση της Αγίας Παρασκευής. Η αρχική ιδέα ανήκε στον Δημήτρη Μπουρνού, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου, ο οποίος πρότεινε να πραγματοποιηθεί μια εκδήλωση αφιερωμένη στο καρνάγιο και στους ανθρώπους του.

Στον ιστορικό χώρο έχουν ήδη τοποθετηθεί προθήκες με εργαλεία που χρησιμοποιούσαν οι τεχνίτες. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, απόγονος της τελευταίας οικογένειας καραβομαραγκών που εργάστηκε εκεί θα παρουσιάσει με βιωματικό τρόπο τη λειτουργία του καρνάγιου, τις τεχνικές και τα εργαλεία που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή και την επισκευή των ξύλινων σκαφών.

Στόχος του Συλλόγου είναι να στρέψει το ενδιαφέρον σε αυτή την ιδιαίτερη πλευρά της πόλης, αναδεικνύοντας όχι μόνο την ιστορία του καρνάγιου, αλλά και τη σχέση του με την καθημερινή ζωή, την εργασία και τη ναυτική παράδοση της Μυτιλήνης.

Έκθεση φωτογραφίας και αφηγήσεις ναυτικών

Μετά την παρουσίαση στο καρνάγιο, οι εκδηλώσεις θα μεταφερθούν στο θεατράκι της Απάνω Σκάλας. Από τις 7 το απόγευμα θα λειτουργεί έκθεση φωτογραφίας, σε συνεργασία με τη Φωτογραφική Εταιρεία Μυτιλήνης.

Η έκθεση θα περιλαμβάνει παλιές φωτογραφίες από καΐκια, ψαράδες, ναυτικούς και το καρνάγιο. Το υλικό προέρχεται τόσο από το αρχείο του Συλλόγου όσο και από τη συνεργασία με τη Φωτογραφική Εταιρεία, συνθέτοντας μια οπτική διαδρομή στον κόσμο της θάλασσας και των παραδοσιακών ναυτικών επαγγελμάτων.

Θα ακολουθήσει συζήτηση με τρεις παλιούς ναυτικούς, οι οποίοι θα μεταφέρουν τις δικές τους εμπειρίες από τις εργασίες που πραγματοποιούνταν στα καΐκια. Πρόκειται για ανθρώπους που είτε έφερναν τα σκάφη τους στο καρνάγιο για επισκευές είτε εργάστηκαν εποχικά στον χώρο και μπορούν να μιλήσουν από πρώτο χέρι για μια δραστηριότητα που χαρακτήρισε επί δεκαετίες την περιοχή. Τη συζήτηση θα συντονίσει ο Δημήτρης Μπουρνούς.

Το επιθαλάσσιο τείχος και ο αρχαίος λιμενοβραχίονας

Στην κεντρική ομιλία της βραδιάς, ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου, Παύλος Τριανταφυλλίδης, θα αναπτύξει το θέμα «Στα όρια της στεριάς και της θάλασσας».

Η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στις παρεμβάσεις που σχετίζονται με το επιθαλάσσιο τείχος και τον αρχαίο λιμενοβραχίονα, αρχαιολογικά στοιχεία που γειτνιάζουν με το καρνάγιο και συνδέονται άμεσα με την ιστορική φυσιογνωμία της Απάνω Σκάλας.

Ο Γιώργος Κατσούπης χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντικές τις σχεδιαζόμενες εργασίες, επισημαίνοντας ότι μπορούν να συμβάλουν στην ευρύτερη ανάδειξη μιας περιοχής που συγκεντρώνει στοιχεία από διαφορετικές ιστορικές περιόδους και διατηρεί έντονη τη σχέση της με τη θάλασσα.

Μουσικό «σεργιάνι» στη Μικρά Ασία

Η γιορτή θα ολοκληρωθεί με ένα μουσικό σεργιάνι στα μικρασιατικά παράλια. Τρεις νέοι μουσικοί, με πολυετή ενασχόληση με την παραδοσιακή μουσική, θα ταξιδέψουν το κοινό μέσα από τραγούδια της Μικράς Ασίας.

Στο μουσικό πρόγραμμα συμμετέχουν ο Ορφέας Βουγιούκας στο τραγούδι και το βιολί, η Κική Καρπούζη στο ούτι και το τραγούδι και η Ελεάνα Κουρλή στο σαντούρι και τα κρουστά.

Παράλληλα, στην εκδήλωση συμμετέχει η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση «Ηφαίστειο Ανεμώτιας». Οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα, με ένα μικρό αντίτιμο, να δοκιμάσουν κρασιά που παράγονται στα ηφαιστειακά εδάφη της Ανεμώτιας και έχουν αποκτήσει σημαντική αναγνωρισιμότητα εντός και εκτός Ελλάδας.

Ταξίδι σε Κύζικο και Βιθυνία

Κατά τη διάρκεια της συνέντευξής του στο «Ν» 99 fm, ο Γιώργος Κατσούπης αναφέρθηκε και στην πενθήμερη εκδρομή που διοργανώνει ο Σύλλογος Αγιοπαρασκευούσηδων-Τσεσμελήδων Λέσβου «Το Κιόστε» από τις 24 έως τις 28 Αυγούστου στην Κύζικο και τη Βιθυνία.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της εκδρομής είναι η ιστορική προσέγγιση των περιοχών που θα επισκεφθούν οι συμμετέχοντες. Ξεναγός θα είναι ο φιλόλογος και μελετητής του μικρασιατικού ελληνισμού Θοδωρής Κοντάρας, ο οποίος έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του στην έρευνα της ιστορίας και του πολιτισμού της Μικράς Ασίας.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επισκέψεις στην Προύσα, τη Νίκαια, την Αρτάκη, τη Λεύκη, τα Μουδανιά, την Τρίγλια, τη Σιγή, την Απολλωνιάδα και την Πέραμο. Η διαμονή θα γίνει στην Προύσα, με τέσσερις διανυκτερεύσεις, και από εκεί θα πραγματοποιούνται οι καθημερινές εξορμήσεις στις αλλοτινές πατρίδες του μικρασιατικού ελληνισμού.

Η εκδρομή είναι ανοιχτή και σε όσους δεν είναι μέλη του Συλλόγου. Πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής παρέχονται στο τηλέφωνο 694 808 0686.

Κλείνοντας τη συνέντευξη, ο πρόεδρος του Συλλόγου ευχαρίστησε για την ενεργή συμμετοχή και υποστήριξη την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου, την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, τον Δήμο Μυτιλήνης και το Διαδημοτικό Λιμενικό Ταμείο Λέσβου, καθώς και τη Φωτογραφική Εταιρεία Μυτιλήνης και το «Ηφαίστειο Ανεμώτιας» για τη συνεργασία τους.