«Επλάστηκα, για να φανερώσω στον απλό λαό εκείνον το μα-
γευτικό και φανταστικό κόσμο που με μια λέξη λέγεται  καλό»

Καλότυχοί μου χωριανοί, ζηλεύω τη ζωή σας, 
την απλοϊκή σας τη ζωή, πόχει περίσσιες χάρες. 
( Κώστας Κρυστάλλης)

Κυκλοφόρησε πρόσφατα το βιβλίο του Ηλία Β. Παπαγεωργίου «Η ζωή και ο θάνατος του Κώστα Κρυστάλλη». Περιλαμβάνει όλο το πολυδιάστατο υλικό μιας εκδήλωσης υψηλού πολιτιστικού επιπέδου,  που πραγματοποιήθηκε στο δημοτικό θέατρο Μυτιλήνης το 1994  για την επέτειο των εκατό χρόνων  από το θάνατο του ποιητή (1894-1994). Την πρωτοβουλία διοργάνωσης  είχε ο διακεκριμένος σχολικός σύμβουλος φιλολόγων Ηλίας Παπαγεωργίου, Ηπειρώτης στην καταγωγή.

Ο κ. Παπαγεωργίου  αξιοποίησε την πλούσια  εμπειρία του ως εκπαιδευτικός, αλλά και ως συγγραφέας (έχει   εκδώσει παιδαγωγικά βιβλία, χρονογραφήματα και ποιήματα)   συνδυάζοντας  τη φιλολογική γνώση με την τέχνη και τη βιωματική μάθηση. Στη διοργάνωση συμμετείχαν ο Σύνδεσμος Φιλολόγων και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ηπειρωτών Λέσβου «Κώστας Κρυστάλλης».

 Το βιβλίο αναδεικνύει με βαθιά  γνώση και ευαισθησία  το έργο του Κώστα Κρυστάλλη, του πολυβασανισμένου «τραγουδιστή  του χωριού και της στάνης», που πέθανε φυματικός  σε ηλικία 26 χρονώ, αφήνοντας ωστόσο ένα αξιόλογο ποιητικό και πεζογραφικό έργο. Πλούσιο φωτογραφικό υλικό με στιγμιότυπα   και από τα τρία  μέρη της εκδήλωσης  κοσμεί το βιβλίο.

Στην εισαγωγή  ο συγγραφέας αναφέρεται  στη σημασία της λογοτεχνίας σήμερα, στην εποχή της εικόνας και της ψηφιακής ταχύτητας. Δεν απαισιοδοξεί • αντίθετα προτείνει να διδάσκεται η λογοτεχνία διαθεματικά, πολύτροπα μέσα από   βιωματική συμμετοχή και  αισθητική  - καλλιτεχνική προσέγγιση.  

Το πρώτο μέρος του βιβλίου καλύπτει διεξοδικά και βαθυστόχαστα  τη ζωή και το έργο του Κρυστάλλη.  Πρόκειται για μια  ουσιαστική, διεισδυτική ανάγνωση   που καταδεικνύει το θεματικό  εύρος και τη λυρική ποιότητα του έργου του. Χαρακτηριστικά ποιήματα και πεζά του παρεμβάλλονται στην εκτενή συναρπαστική εργοβιογραφική εξιστόρηση, που  αποδόθηκαν  δραματοποιημένα  από μαθητές και μαθήτριες. 

Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει τα μελοποιημένα ποιήματα του Κρυστάλλη που ακούστηκαν στην εκδήλωση και τους συντελεστές  αυτής  της μουσικής προσέγγισης. Η μουσική βοηθά το κοινό να νιώσει συναισθηματικά την ποίηση, αναδεικνύοντας το  ρυθμό και τη μελωδία των στίχων. Έτσι η λογοτεχνία δεν διαβάζεται μόνο, αλλά ακούγεται και βιώνεται.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το τρίτο μέρος - το αποκορύφωμα της όλης θαυμαστής  εκδήλωσης -  που περιλαμβάνει ένα ευφυές  θεατρικό μονόπρακτο γραμμένο και σκηνοθετημένο  από τον κ. Ηλία Παπαγεωργίου, ο οποίος  μάλιστα έπαιξε   και ο ίδιος ένα ρόλο  μαζί με τους μαθητές και τις μαθήτριες. Το μονόπρακτο αυτό  αναπαριστά τις τελευταίες στιγμές του Κρυστάλλη, συνδυάζοντας στοιχεία από τη ζωή και τη δημιουργία του.   

Συνολικά, το βιβλίο δεν είναι απλώς μια αναμνηστική έκδοση για μια εξαιρετική πράγματι εκδήλωση. Αποτελεί ουσιαστική συμβολή στη φιλολογική σκέψη, αναδεικνύει το έργο του Κώστα Κρυστάλλη και προτείνει νέους τρόπους διδασκαλίας της λογοτεχνίας, που συνδυάζουν γνώση, αισθητική και δημιουργικότητα. Η λογοτεχνία είναι  μια ζωντανή εμπειρία - τονίζει ο συγγραφέας- που ολοκληρώνεται όταν γίνεται λόγος, ήχος, εικόνα και θεατρική πράξη μέσα στη ζωή του σχολείου και της κοινωνίας.

Ένα δείγμα της γραφής του  κ. Παπαγεωργίου: σχολιάζει  με λόγο συγκινησιακά φορτισμένο την ουσία του ποιητικού λόγου του Κρυστάλλη: ομορφιά, απλότητα, γνησιότητα ,αυθεντικότητα . Ενώ  πολλοί άλλοι  ποιητές  μιμούνταν ξένα πρότυπα και έγραφαν με επιτηδευμένο τρόπο, εκείνος έμεινε πιστός στην ελληνική φύση και τη λαϊκή ζωή:   

«Τον ονόμασαν «τραγουδιστή του χωριού και της στάνης», γιατί είναι ο μόνος ποιητής που, μέσα στην ποιητική ξενομανία και προσποίηση της εποχής του, τραγουδά τη φύση και τους  ανθρώπους της  όπως ακριβώς είναι: χωρίς ωραιοποίηση, με απλότητα και αγνότητα. Μέσα σε ένα φυσικό και αφελές σκηνικό, νομίζουμε πως βλέπουμε τσελιγκάδες και  τσοπάνηδες , προβατίνες και αρνάκια .  Ακούμε τον αέρα, τα σιγοκουδουνίσματα, τα γαυγίσματα των τσοπανόσκυλων, τη φλογέρα, τ’ αγριοκατέβασμα των νερών. Μαγευόμαστε από το ηλιοβασίλεμα, τις τσελιγκοπούλες και τον σταυραετό. Συμπάσχουμε με τα καματερά , τους ζευγολάτες, τον ετοιμοθάνατο βοσκό. Μας συγκλονίζουν οι σοφές συμβουλές των γερόντων, οι αγνοί έρωτες των παλικαριών και τα φυσικά κάλλη της βλαχοπούλας.»