Μια διαφορετική δημόσια συζήτηση, με έντονο κοινωνικό και ιστορικό περιεχόμενο, άνοιξε το φετινό Πρόγραμμα Εκδηλώσεων DEO στη Χίο. Αφετηρία αποτέλεσε η αιματηρή ιστορία της Αγίας Μαρκέλλας της Χιοπολίτιδας, ανήμερα της εορτής της, και ειδικότερα η έμφυλη διάσταση ενός μαρτυρίου που, αν εξεταζόταν με τα σημερινά δεδομένα, θα μπορούσε να ενταχθεί στη συζήτηση γύρω από τον όρο «γυναικοκτονία».

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο Σχολείο Βολισσού, παρουσία πολιτών που συμμετείχαν ενεργά, κατέθεσαν προβληματισμούς και μοιράστηκαν ερωτήματα γύρω από την ιστορική μνήμη, την πατριαρχική βία και τον τρόπο με τον οποίο αφηγούμαστε μέχρι σήμερα τη ζωή και τον θάνατο της Αγίας Μαρκέλλας.

Στη συζήτηση συμμετείχαν η νομικός Μαρία Αποστολάκη και οι ακαδημαϊκοί Ελένη Γκαρά και Γιώργος Τζεδόπουλος, ενώ τον συντονισμό είχε η δημοσιογράφος και gender coach Ανθή Παζιάνου. Μέσα από διαφορετικές επιστημονικές και κοινωνικές προσεγγίσεις επιχειρήθηκε να φωτιστεί μια ιστορία η οποία, παρά τη βαθιά θέση της στη θρησκευτική παράδοση και τη συλλογική συνείδηση της Χίου, σπάνια παρουσιάζεται σε όλες τις πραγματικές της διαστάσεις.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης αναδείχθηκε η έμφυλη πλευρά του μαρτυρίου της Αγίας Μαρκέλλας, καθώς και η διαχρονική παρουσία της πατριαρχίας στις κοινωνικές δομές και στις σχέσεις εξουσίας. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη σύνδεση της γυναικείας ανυπακοής με την κλιμάκωση της βίας, όταν μία γυναίκα αρνείται να υποταχθεί στη βούληση και στις απαιτήσεις ενός άνδρα.

Στο επίκεντρο βρέθηκε και η χρήση του όρου «γυναικοκτονία». Οι ομιλητές εξέτασαν τη σημασία που μπορεί να έχει η αξιοποίησή του για την κατανόηση γεγονότων του παρελθόντος, υπό την προϋπόθεση ότι λαμβάνεται υπόψη το ιδιαίτερο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο κάθε εποχής. Παράλληλα, συζητήθηκε η ανάγκη νομικής κατοχύρωσης του όρου, ώστε να αποτυπώνεται με σαφήνεια το έμφυλο κίνητρο πίσω από δολοφονίες γυναικών.

Η συζήτηση επεκτάθηκε στη μη γραμμική πορεία των δικαιωμάτων και των κατακτήσεων των γυναικών. Επισημάνθηκε ότι η κοινωνική πρόοδος δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε οριστική, καθώς δικαιώματα που θεωρούνται δεδομένα μπορούν να αμφισβητηθούν ή ακόμη και να περιοριστούν. Στο πλαίσιο αυτό τονίστηκε η σημασία της διαρκούς ενημέρωσης, της κοινωνικής επαγρύπνησης και της εκπαίδευσης των νεότερων γενεών.

Ξεχωριστή θέση είχε το ζήτημα της συναίνεσης και η ανάγκη τα παιδιά να εκπαιδεύονται από μικρή ηλικία στον σεβασμό των προσωπικών ορίων, του σώματος και της ελεύθερης βούλησης του άλλου. Η πρόληψη της έμφυλης βίας, όπως αναδείχθηκε από τη συζήτηση, δεν αρχίζει μόνο από τη νομοθεσία και τους θεσμούς, αλλά και από την οικογένεια, το σχολείο και τα πρότυπα που μεταδίδει καθημερινά η κοινωνία.

Κοινός τόπος των παρεμβάσεων του κοινού ήταν η διαπίστωση ότι η πραγματική φύση του μαρτυρίου της Αγίας Μαρκέλλας συχνά αποσιωπάται. Παρά το γεγονός ότι κάθε χρόνο πλήθος πιστών επισκέπτεται το μοναστήρι την ημέρα της μνήμης της, πολλοί δεν γνωρίζουν τις συνθήκες και την αιτία της δολοφονίας της.

Για το DEO, έναν οργανισμό που γεννήθηκε στη Χίο, η πρώτη αυτή εκδήλωση αποτέλεσε και μια δημόσια δέσμευση.Να ανοίξει η συζήτηση γύρω από την ιστορία αντίστασης της Αγίας Μαρκέλλας, χωρίς υπεκφυγές και αποσιωπήσεις. Στόχος είναι η ιστορική και θρησκευτική μνήμη να μην περιορίζεται στην τυπική αναφορά ενός μαρτυρίου, αλλά να γίνεται αφορμή για γνώση, προβληματισμό και κοινωνική ευθύνη.

Η έναρξη του φετινού Προγράμματος Εκδηλώσεων DEO έδειξε ότι ακόμη και μια ιστορία αιώνων μπορεί να συνομιλήσει με τα πιο σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα. Και κυρίως ότι η μνήμη αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο όταν φωτίζει όσα παρέμειναν για χρόνια στη σκιά και συμβάλλει στην αντιμετώπιση της βίας στο παρόν.