Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 είναι η μεγαλύτερη εθνική συμφορά στην ιστορία του νεωτέρου Ελληνισμού, επειδή ξεριζώθηκε οριστικά η μακραίωνη ελληνική παρουσία στην περιοχή με τον πιο δραματικό τρόπο. Τη μεγάλη αυτή συμφορά συνθέτουν η κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου, η πυρπόληση της Σμύρνης από τους Τούρκους, και οι σφαγές, λεηλασίες και άλλες φρικαλεότητες εις βάρος των Ελλήνων και των Αρμενίων χριστιανών, στη Σμύρνη και στις πόλεις και τα χωριά που ανακαταλαμβάνονταν από τον τουρκικό στρατό. Επίσης, οι μαρτυρικές πορείες των αιχμαλώτων και των ομήρων προς το εσωτερικό της Ανατολής, η εξόντωση εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων και Αρμενίων και η εκδίωξη των υπολοίπων από τις πατρογονικές τους εστίες.

Κάθε χρόνο στις αρχές Σεπτεμβρίου εμείς οι απόγονοι των Ελλήνων Μικρασιατών ξαναζούμε τις εικόνες της Καταστροφής και το μαρτύριο των προσφύγων με πρωτομάρτυρα τον Άγιο Εθνομάρτυρα Χρυσόστομο, Μητροπολίτη Σμύρνης που παραδόθηκε, προσευχόμενος, στα χέρια του αγριεμένου όχλου.

«Γίνου πιστός άχρι θανάτου και δώσω σοι τον στέφανον της ζωής». Τούτο το ρητό από την Αποκάλυψη του Ιωάννου αγαπούσε και συχνά ανέφερε ο «περίβλεπτος» ιεράρχης, ο μεγαλομάρτυρας και Άγιος του 20ού αιώνα, ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος Καλαφάτης, του οποίου τη μνήμη τιμά η Ορθόδοξη Εκκλησία μας, μαζί με τη μνήμη όλων των ιεραρχών που γνώρισαν βίαιο και ατιμωτικό θάνατο.

«Παράδοσις του έθνους και της Εκκλησίας μας δεν είναι η φυγή ενόψει κινδύνου, αλλ΄ό αγών μέχρις εσχάτων και η θυσία. Εάν μεν ο εχθρός φεισθή του ποιμνίου μου ποίος θα το περιθάλψει; Εάν δεν τούτο σφαγή πως ημπορώ εγώ να επιζήσω; Είτε το έν συμβεί είτε το άλλο, η θέσις μου είναι εδώ μαζί με το ποίμνιόν μου». Τούτος είναι ο Χρυσοστομικός λόγος με τον οποίο αντιμετώπιζε τους προτρέποντες αυτόν να φύγει και εκφράζει το ακραιφνές εκκλησιαστικό φρόνημα του Ιεράρχη που οδηγήθηκε θεληματικά προς τον μαρτυρικό θάνατο. Και είχε βιώσει την ιδέα του μαρτυρίου του από την ημέρα της χειροτονίας του εις αρχιερέα, καθώς απευθυνόμενος στον Πατριάρχη, το 1902, είπε τα εξής προφητικά λόγια.

«Εν όλη τη καρδία και εν όλη τη διανοία θα υπηρετήσω την Εκκλησία και το Γένος και η μίτρα την οποία αι άγιαι χείρες σου εναπέθεσαν επί της κεφαλής μου, εάν πέπρωται να απολέση ποτέ την λαμπηδόνα των λίθων της, θα μεταβληθή εις ακάνθινον στέφανον μάρτυρος Ιεράρχου».

Έτσι έσβησε ο Χρυσόστομος, μα το όνομά του θα μείνει αθάνατο όπως και της Σμύρνης. Και θα είναι αδύνατο στο μέλλον να προσφέρεις το όνομα της πόλης, χωρίς την ίδια στιγμή να αναλογιστείς τη θυσία του σεπτού ποιμενάρχη της που κατέκτησε την αθανασία!

Πριν παραδοθεί στο τουρκικό απόσπασμα,που θα τον μετέφερε στον Φρούραρχο της Σμυρνης και θα άρχιζε η μαρτυρική του πορεία προς το τέλος, ο εθνομάρτυρας Χρυσόστομος απευθυνόμενος στον κλητήρα του Θωμά Βούλτσο, του εμπιστεύτηκε την αρχιερατική του μήτρα με τα εξής λόγια: Πάρε την και κράτησε την, γιατί θα χρειασθεί στον γιο σου!

Τα προφητικά λόγια του Χρυσοστόμου εκπληρώθηκαν το 1974, όταν ο γιος του Θωμά, κατέστη ο πρώτος Μητροπολίτης Ν. Σμύρνης, στην τότε νεοσυσταθείσα Μητρόπολη. Ο Ν.Σμύρνης Χρυσόστομος Βούλτσος, με την ευλογία του Εθνομάρτυρος, κατέλιπε μνήμη αγίου ανδρός με παροιμιώδη ταπείνωση, ελεημοσύνη και φιλοπτωχεία κατά την δωδεκαετή ποιμαντορία του. Εκοιμήθη το 1986, στο Λονδίνο ενώ συνόδευε ασθενή που θα υποβαλλόταν σε επέμβαση καρδιάς. Τότε τον κάλεσε στην αιώνια ζωή ο Παντοκράτωρ Χριστός. Η ηρωική Σμύρνη είχε παραδώσει την σκυτάλη του Γένους σε άξιο διάδοχο!