Παράνομες επαναπροωθήσεις προσφύγων σε Έβρο και Αιγαίο καταγγέλλει το αντιρατσιστικό παρατηρητήριο του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Αναλυτικά η ανακοίνωσή του:

«Αρχές δικαίου και  παράνομες επαναπροωθήσεις προσφύγων  «Ο σκοπός αγιάζει οποιαδήποτε μέσα»; Μάλλον ναι. Αυτό φαίνεται να είναι το επίσημο δόγμα που ισχύει για τη φύλαξη των συνόρων της ΕΕ, απροκάλυπτα πλέον, όπως αποκαλύπτεται από τη σύμπραξη πολλαπλών δημοσιογραφικών πηγών, αναφορικά με τις πρόσφατες επιχειρησιακές δράσεις συνοριοφυλάκων στα ελληνικά νησιά. Οι εμπλεκόμενοι ρεπόρτερ του διεθνούς Τύπου μίλησαν με περισσότερους από 12 μάρτυρες, επικαλέστηκαν πηγές εντός των ελληνικών υπηρεσιών ασφάλειας και επεξεργάστηκαν στοιχεία από ιατρικές εκθέσεις, φωτογραφίες, βίντεο και δορυφορικές εικόνες. Στον ποταμό Έβρο, φορτώνουν τους αιτούντες άσυλο σε μικρές φουσκωτές λέμβους και τους μεταφέρουν πίσω στην άλλη  πλευρά του ποταμού. Στο Αιγαίο, δεν επιχειρούνται μόνο παράνομες επαναπροωθήσεις (Push Backs) αλλά επανειλημμένα συλλαμβάνουν ανθρώπους, οι οποίοι  έχουν ήδη προηγούμενες ημέρες αποβιβαστεί σε χερσαίο έδαφος, τους ανεβάζουν σε φουσκωτές σωσίβιες σχεδίες και στη συνέχεια τους απωθούν προς τη θάλασσα και τους απομακρύνουν από τα νησιά. Φαντάζει ασύλληπτο, ωστόσο οι μαρτυρίες είναι συντριπτικές που μεταφέρουν από κοινού οι  Guardian, Lighthouse Reports, Mediapart and Der Spiegel. 

Διαπιστώνεται γενικά ότι έχει δημιουργηθεί ένα σύστημα στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ όπου οι συνοριοφύλακες, ή κάποιες ειδικές ομάδες  ακτοφυλακής που αναλαμβάνουν συγκεκριμένες αποστολές, μπορούν προφανώς να μετέρχονται διεθνώς παράνομες πρακτικές απώθησης κατά των προσφύγων χωρίς να χρειάζεται να φοβούνται την τιμωρία. Οι συστηματικές απωθήσεις εκτός νομικού πλαισίου έχουν γίνει η de facto πολιτική για τη διαχείριση των συνόρων χωρίς βεβαίως να προαναγγελθούν, σε αντίθεση με τα αποτελέσματα μιας «επιτυχούς πολιτικής» καθώς, σύμφωνα και με την κυβέρνηση,  «η χώρα δεν βιώνει πλέον μεταναστευτική κρίση» . Οι συνεχείς επιβεβαιώσεις  εκτεταμένων και συστηματικών βίαιων απωθήσεων κατά μήκος των συνόρων της ΕΕ είναι σαν να μην υφίστανται ή να υποβαθμίζονται σε παράπλευρες απώλειες στον διακηρυγμένο στόχο περί εθνικής ασφάλειας που εργαλειοποιείται τελικά εύκολα για την εφαρμογή μέτρων περιστολής ανθρωπίνων δικαιωμάτων. 

Ο σκοπός είναι σαφής :  «Οι εντολές μας είναι ξεκάθαρες, κανείς δεν περνάει» δηλώνουν οι ίδιοι οι συνοριοφύλακες, ενώ τα μέσα που συχνά  υιοθετούνται, όσο και εάν επιχειρείται να παραμένουν διακριτά και αποστασιοποιημένα από τους προαναγγελθέντες πολιτικούς σκοπούς, ταυτίζονται τελικά απόλυτα με αυτούς. Οι παράνομες απωθήσεις ακόμα και με πρακτικές να ρίχνονται άνθρωποι στη θάλασσα δεν διαφοροποιούνται από τις επίσημες πολιτικές αποφάσεις, αλλά αποτελούν τη λογική εφαρμογή τους, Από την άλλη, η σύνδεση των πρακτικών αυτών με τα σοβαρά εθνικά θέματα της χώρας, είναι ένα εγχείρημα εξουδετέρωσης και αποσιώπησης των πραγματικών περιστατικών  και απόπειρας  αμφισβήτησης των ανατριχιαστικών αφηγήσεων μαρτύρων. Από τη μεριά της η ελληνική κυβέρνηση δηλώνει απλώς ότι αγνοεί ή αμφισβητεί  τα στοιχεία των απωθήσεων και καυχάται ότι έχει μειώσει δραστικά τον αριθμό των προσφύγων που φτάνουν στη χώρα από το Αιγαίο. Όταν καλείται να σχολιάσει εξακριβωμένα παρόμοια γεγονότα περιγράφει τις ενέργειες των συνοριοφυλάκων ως ανθρωπιστική πράξη και επιμένει ότι η πρώτη της προτεραιότητα είναι η προστασία των εθνικών και ευρωπαϊκών συνόρων, ενώ η αυστηροποίηση των ενεργειών προς αυτή την κατεύθυνση περιορίζει τη δράση των διακινητών και την έκθεση προσφύγων  σε κίνδυνο. 

Από τη μεριά της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σπάνια επικρίνει παρόμοιες ενέργειες και περιορίζεται στο ότι ανησυχεί βαθύτατα  (deeply concerned), παρακολουθεί τα θέματα αυτά  και κάνει κάποιες συστάσεις.  Ωστόσο, η στάση ανοχής δεν εκπλήσσει. Πάνω από  δώδεκα υπουργοί Εσωτερικών έχουν ήδη μεταφέρει προς τους αρμόδιους Επιτρόπους της ΕΕ ότι «τα φυσικά εμπόδια φαίνεται να είναι ένα αποτελεσματικό μέτρο προστασίας των συνόρων που εξυπηρετεί τα συμφέροντα ολόκληρης της ΕΕ»,  ενθαρρύνοντας στην ουσία το αφήγημα για μια  Ευρώπη φρούριο. 

Οι καταγγελίες από τη μεριά Διεθνών Οργανισμών για επαναλαμβανόμενες άτυπες αναγκαστικές επαναπροωθήσεις σε χερσαία και θαλάσσια σύνορα πληθαίνουν. Το δικαίωμα πρόσβασης σε μια δίκαιη διαδικασία ασύλου καταπατείται, οι επαναπροωθήσεις πολλαπλασιάζονται χωρίς να ελέγχονται οι υποθέσεις για τον κίνδυνο που διατρέχουν άνθρωποι και οικογένειες εκεί που επιστρέφονται, το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο αποδυναμώνονται επικίνδυνα και η κοινή γνώμη παραμένει αμήχανη και συχνά αδρανής καθώς η καθολική επικράτηση ζητημάτων εθνικής ασφάλειας στη δημόσια σφαίρα έχει παραμερίσει δραματικά τα προβλήματα στη διατήρηση αρχών δικαίου. Γνωστές είναι οι δηλώσεις των κυβερνήσεων  σε Ελλάδα  και πολλές ευρωπαϊκές χώρες ότι υπάρχει ένας «υβριδικός πόλεμος» και ότι για να αναχαιτιστούν οι «απειλές» πρέπει να ορθωθούν στα σύνορα της Ευρώπης νέα εργαλεία αναχαίτισης των προσφύγων.

Το Αιγαίο έχει μετατραπεί σε ζώνη παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Από την άνοιξη του 2020, ειδικά σώματα της ακτοφυλακής ανασύρουν στη θάλασσα τους αναχαιτισμένους μετανάστες και τους εγκαταλείπουν  σε φουσκωτές σχεδίες, ή ενίοτε στη θάλασσα χωρίς καν σχεδίες. Οι  παράνομες αυτές  πρακτικές έχουν επαληθευτεί και  δημοσιευθεί με την επισύναψη οπτικοακουστικού υλικού. Από τη μεριά της η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες καταγράφει για τα τελευταία δύο χρόνια 545 αναφορές για βίαιες αναγκαστικές επιστροφές που περιλαμβάνουν  απειλές, εκφοβισμούς και εξευτελιστική μεταχείριση, ενώ σημειώνει ότι το δικαίωμα στο άσυλο αφορά μια νομική διαδικασία που κατοχυρώνεται στο διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό δίκαιο και είναι ανεξάρτητη από τον τρόπο έλευσης σε μια νέα χώρα. Κατά συνέπεια οι απελάσεις χωρίς προηγούμενη εξέταση αιτήματος ασύλου και οι απωθήσεις θεωρούνται παράνομες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Στο πνεύμα αυτό θα ανέμενε κανείς η προστασία των εθνικών συνόρων, που είναι και σύνορα της Ε.Ε, μαζί με τις αξίες  που προγραμματικά τουλάχιστον υπερασπίζει, να ισορροπεί με την τήρηση των αρχών του διεθνούς δικαίου.

Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι αυτό ακριβώς λέει και ο Έλληνας Πρωθυπουργός όταν δηλώνει «Υπερασπιστήκαμε τα χερσαία σύνορά μας. Υπερασπιζόμαστε τα θαλάσσια σύνορά μας, αλλά το κάνουμε με πλήρη σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα, θέτοντας την προστασία των ανθρώπων στη θάλασσα πάντα ως πρώτη προτεραιότητα». Στο ίδιο πνεύμα και η απάντηση του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου στη  δήλωση του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, κ. Filippo Grandi (22/02/2022), ο οποίος προειδοποιεί για την αύξηση της βίας και των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σύνορα της Ευρώπης. Σύμφωνα με τον Υπουργό, για τις «υποτιθέμενες» παραβιάσεις αναζητούνται αποδεικτικά στοιχεία και «είναι βαθύτατα ανησυχητικό το γεγονός ότι η τουρκική προπαγάνδα και οι ψευδείς ειδήσεις για την παράνομη μετανάστευση λαμβάνονται τόσο συχνά και εσφαλμένα ως γεγονός».

Ωστόσο, η συντριπτική απάντηση στις δηλώσεις αυτές δίνεται από τις ίδιες τις εικόνες των έντρομων προσφύγων που στριμώχνονται στις σχεδίες, καταδεικνύοντας αυτό που έχει γίνει εδώ και καιρό κανονικότητα στο Αιγαίο. Μια ακόμη πιο ηχηρή απάντηση είναι οι πρόσφατοι σοροί των προσφύγων,  Κεϊτά και Κουαμού που έτυχαν μιας παρόμοιας μεταχείρισης για να αισθανθούμε τελικά με τον θάνατο αυτών των  ανθρώπων περισσότερο ασφαλείς και περήφανοι με την προτεραιότητα που δίνουμε στην ανθρώπινη ζωή και το αδιαπραγμάτευτο στην έκφραση και τήρηση των δημοκρατικών αρχών…»