Πώς θα ήταν άραγε τα χωριά μας χωρίς τη συλλογική μνήμη των εθίμων και των γιορτών που τα συνοδεύουν; Η γιορτή του Άι Γιάννη του Προδρόμου, στις 24 Ιουνίου, έξι μήνες πριν τα Χριστούγεννα, είναι γνωστή στη δυτική λαογραφία ως μια ιδιαίτερη γιορτή, πυρολατρική και ηλιολατρική, καθώς συμπίπτει με το θερινό ηλιοστάσιο και τις ειδικές τροπές του ήλιου. Είναι η γιορτή, που πέρα από την θρησκευτική σημασία της, συγκεντρώνει πολλά εθιμικά στοιχεία που, κατά κύριο λόγο, είναι η φωτιά και ο κλήδονας.  Η τελευταία λέξη προέρχεται από την αρχαία λέξη κλήδονα που σήμαινε λόγο ή άκουσμα οιωνισμού.

Σε κάθε γειτονιά χωριού ανάβονται φωτιές για να της πηδήσουν οι πιο θαρραλέοι και η παράδοση ήθελε πρώτα τους άνδρες και μετά τις γυναίκες, συνήθως, τρεις φορές ενώ υπήρχε η πεποίθηση πως αν τα κορίτσια πηδήσουν εφτά φωτιές σε διαφορετικές γειτονιές θα έχουν καλή τύχη στην ζωή τους. Καθώς το έθιμο σηματοδοτεί την έναρξη της μειούμενης σε φως πορείας προς τον χειμώνα, η φωτιά μεταδίδει πολλές σημασίες για την λαϊκή σοφία. Η πρώτη είναι πρακτική,το άναμμα της φωτιά για να κάψουμε παλιά, βρώμικα και άχρηστα πράγματα, η δεύτερη είναι η καθαρτήρια, το άναμμα της φωτιάς που εξαγνίζει και σπέρνειευημερία, και η τρίτη είναι η διαβατήρια πουσυμβολίζει την μετάβαση από το παλιό σε κάτι νέο.  Οι παραλλαγές του εθίμου, καθώς αυτό διασχίζει τους αιώνες, από την αρχαιότητα, τα ρωμαϊκά χρόνια τα βυζαντινά και φτάνει μέχρι σήμερα, είναι πολλές.

Ο Λουκάτος, ένας από τους πιο γνωστούς λαογράφους της χώρας μας, περιγράφει στο βιβλίο του τα καλοκαιρινά το έθιμο του Άι Γιάννη του Κλήδονα και τις ποικίλες παραλλαγές του. Γράφει: Μαζεύονται αποβραδίς πολλά κορίτσια στο σπίτι που θέλει να φιλοξενήσει τον κλήδονα και στην συνέχεια αναθέτουν σε μια Μαρία της συντροφιάς να πάρει τον μαστραπά και να πάει να φέρει αμίλητο νερό από την γειτονική πηγή ή και αμίλητο θαλασσινό νερό από σαράντα κύματα.  Όταν γυρίσει στο σπίτι την καλοδέχεται η συντροφιά και όλες μαζί οι κοπέλες ρίχνουν μέσα στο νερό τα σημάδια τους.Σκεπάζουν τον μαστραπά με κόκκινο ύφασμα και το δένουν καλά με περιποιημένο κορδόνι σα να τον κλειδώνουν, τον  βγάζουν τελετουργικά πάλι το αγγείο με τα σημάδια στο ύπαιθρο να περάσει εκεί την νύχτα κάτω από τα άστρα να ξαστριστεί. Χαράματα πριν βγει ο ήλιος η κόρη του σπιτιού φροντίζει να μπάσει μέσα τον μαστραπά.Το μεσημέρι ή το απόγευμα συγκεντρώνεται πάλι στο σπίτι η συντροφιά των κοριτσιών και μαζί με μια κοινωνία μαρτύρων και παρατήρησης, η Μαρία κάθεται στο κέντρο σαν Πυθία και βγάζει από το μαντικό νερό ένα ένα τα σημάδια της συντροφιάς προτού τα ανασύρει απαγγέλει ένα δίστιχο,είτε όπως το θυμάται, είτε από την συλλογή τραγουδιών, είτε από ημεροδείκτες.

Η γιορτή του Κλήδονα αντανάκλαση της μαγικής ατμόσφαιρας που φέρνει η πλάση με τα χαρίσματα του τέλους της άνοιξης και της αρχής ενός νέου κύκλου με κύριο χαρακτηριστικό μια ηλιοτροπική νύχτα φέρνει πλήθος συμβολισμών.  Η εξαγνιστική δράση της φωτιάς μαζί με τις υποσχέσεις που φέρνει το τολμηρό πέρασμα της και η πάταξη κάθε μολυντικής και άχρηστης εστίας είναι φροντιστική για τους γεωργούς αλλά και για την κοινότητα ευρύτερα. Η γιορτή συμπίπτει με την συγκομιδή των θεραπευτικών φυτών και των αρωματικών αυτοφυή που, λόγω της ιδιότητας τους, μεταδίδουν την πρωτόγονη σοφία της υγείας και της σωματικής ρώμης.

Οι φωτιές που θα ανάψουν στα χωριά μας σε λίγες μέρες πέρα από το θέαμα και την γιορτινή διάθεση είναι μια αναβίωση όλων εκείνων των εθιμικών πρακτικών που λειτουργούσαν ως ζωοδότες της μικρής κοινωνίας. Μια τελετουργική συγκρότηση της μικρής τοπικής κοινωνίας που επιδίωκε την ευεργεσία, μέσω του δεσμού, με τη φύση, των στοιχείων της, και των κρυφών της δυνάμεων.

Μπορεί, σήμερα, η αναβίωση του εθίμου να μεταπίπτει της αυθόρμητης ζωντάνιας και της λαϊκής αφέλειας του παρελθόντος, αλλά η λαχτάρα να δαμαστεί το άγνωστο μέλλον παραμένει αιώνια.

Καλό καλοκαίρι, με θερμές ευχαριστίες προς τον Σύλλογο Κυριών και Δεσποινίδων Σαπφώ και την κα Πρόεδρο Μυρσίνη Μουτάφη.