“Αν ήξερα”, μια καμπάνια με μηνύματα που -ελπίζουμε- να ενθαρρύνουν προς την Ολοκληρωμένη Σεξουαλική Εκπαίδευση, μια ρεαλιστική προσέγγιση της ανθρώπινης πραγματικότητας.
Η Ολοκληρωμένη Σεξουαλική Εκπαίδευση (ΟΣΕ) ήταν το θέμα της εκπομπής «Σπάμε τη σιωπή στα fm» με την ψυχολόγο και παιδαγωγό Σωτηρία Ρέκλου την Πέμπτη 14 Νοεμβρίου 2024. Στην εκπομπή, που μεταδίδεται κάθε δεύτερη Πέμπτη και περιλαμβάνει θέματα ψυχολογίας, ανάπτυξης παιδιών, ατομικής και συλλογικής ενδυνάμωσης, μίλησε η κυρία Μαρία Πατεράκη, εκπαιδευτικός στη Β/βάθμια εκπαίδευση, συντονίστρια προγραμμάτων Διαμεσολάβησης Ομηλίκων και Περιεκτικής Σεξουαλικής Εκπαίδευσης και επιστημονική συνεργάτιδα της αστικής, μη κερδοσκοπικής εταιρείας «Ως αιδώ».
Αφορμή για τη συνέντευξη αυτή είναι η καμπάνια “Αν ήξερα” στην οποία διαβάζουμε κείμενα όπως “Αν ήξερα, ίσως δεν θα έμενα έγκυος στα 15 μου”, “Αν ήξερα, ίσως να μην ένιωθα ντροπή για το ποιος είμαι”, “Αν ήξερα ίσως να είχα καλύτερη σχέση με το σώμα μου”. Η αμεσότητα των φράσεων της καμπάνιας, αυτό το “σιωπηρό μοίρασμα” όπως ανέφερε η κυρία Πατεράκη έχει σκοπό αρχικά να μας προβληματίσει για τι θα μπορούσαμε να κάνουμε καλύτερα στις ανθρώπινες σχέσεις και έπειτα να μας ενεργοποιήσει ώστε να λειτουργήσουμε υποστηρικτικά σε ό,τι έχει σχέση με την σεξουαλική εκπαίδευση.
Πρόκειται για ακόμη μια συντονισμένη προσπάθεια ευαισθητοποίησης κυρίως του ενήλικων ατόμων που βρίσκονται κοντά στα παιδιά ώστε να αξιοποιήσουν το υλικό που παρέχεται ελεύθερα και δωρεάν στην ιστοσελίδα της οργάνωσης “Ως αιδώ” https://www.osaido.org/. 17 βίντεο animation τα οποία συνοδεύονται από κατάλληλα εκπαιδευτικά υλικά με καθοδήγηση για την αξιοποίησή τους από παιδιά, γονείς αλλά και εκπαιδευτικούς. Η πρωτοβουλία αυτή υποστηρίζεται από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) και συμμετέχουν 5 οργανισμοί πέντε οργανισμοί –από Ελλάδα, Κύπρο και Αμερική (ΩΣ ΑΙΔΩ, Α.ΞΕ.Π.Τ, Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού - Ελλάδα, Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού, Advocates for Youth - ΗΠΑ).
Η κυρία Πατεράκη, ξεκαθαρίζοντας πως ο όρος σεξουαλικότητα δεν θα πρέπει να ταυτίζεται αποκλειστικά με τη σεξουαλική δραστηριότητα, υπεραμύνθηκε της ανάγκης πλήρους ενημέρωσης και εκπαίδευσης για τα θέματα σεξουαλικής αγωγής η οποία θα πρέπει να ξεκινά “από την ηλικία 0” όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, καθώς περιλαμβάνει -εκτός των άλλων- και τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε να συνδεόμαστε με τα άλλα πρόσωπα γύρω μας. Παράδειγμα αυτού είναι η εκμάθηση της συναίνεσης, η οποία άτυπα αρχίζει ήδη από πολύ μικρή ηλικία με τον τρόπο που μαθαίνουν για παράδειγμα να διαχειρίζονται την άσκηση πίεσης από μεγαλύτερα πρόσωπα για να τα αγκαλιάσουν. Είναι εξαιρετικά σημαντικό, όπως δήλωσε η ίδια, να αντιληφθούμε πως οι σχέσεις εγγύτητας και η αγάπη δεν προϋποθέτουν την άνευ όρων παράδοση του ενός προσώπου στο άλλο, αλλά αντίθετα περιλαμβάνουν διαδικασίες οριοθέτησης, σεβασμού και επικοινωνίας. Καθώς λοιπόν, τα θέματα σεξουαλικής εκπαίδευσης τα διαχειριζόμαστε άτυπα όλες και όλοι που συναναστρεφόμαστε με παιδιά, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε και πως να το πράξουμε με τον κατάλληλο τρόπο.
Ωστόσο, ο δισταγμός τόσο εκπαιδευτικών όσο και γονέων για την πραγματοποίηση προγραμμάτων σεξουαλικής αγωγής είναι δικαιολογημένος, σύμφωνα με την κυρία Πατεράκη. Η ίδια επεσήμανε ότι αυτό συμβαίνει γιατί ενώ τα προγράμματα σεξουαλικής εκπαίδευσης είναι καθ’ όλα νόμιμα, η πολιτεία δεν έχει φροντίσει να επικοινωνήσει ούτε τη νομιμότητά τους ούτε τα όρια δράσης του κάθε εμπλεκόμενου προσώπου στην εκπαιδευτική κοινότητα, με αποτέλεσμα να μεγεθύνεται ακόμη περισσότερο το χάσμα σχολείου - οικογένειας και να περιορίζεται η γνώση που τελικά φτάνει στα νέα άτομα για αυτά τα θέματα.
Σε ερώτηση για το περιεχόμενο της Ολοκληρωμένης Σεξουαλικής Εκπαίδευσης, η κυρία Πατεράκη αρχικά αναφέρθηκε στην εικόνα του σώματος και υποστήριξε πως είναι ένας άξονας που αναλύεται αρκετά και περιλαμβάνει θέματα σωματικής υγείας, αναπηρίας, εικόνας του σώματος και αποδοχής του. Επίσης αναφέρθηκε στην εκμάθηση καλύτερων τρόπων επικοινωνίας με σκοπό ισότιμες ανθρώπινες σχέσεις χωρίς διαφορά εξουσίας και ζητήματα επιβολής. Τόνισε πως δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται η Ολοκληρωμένη Σεξουαλική Εκπαίδευση ως απειλή για τα δικαιώματα κάποιων ανθρώπων, διαψεύδοντας αφενός το αφήγημα ότι προωθεί την ομοφυλοφιλία και αφετέρου ότι αποσκοπεί σε ανθρώπινες σχέσεις που πλέον θα επιβάλλονται οι γυναίκες έναντι των ανδρών. Η έμφαση στο σεβασμό στα όρια του κάθε προσώπου και στην επικοινωνία των αναγκών του κάθε ατόμου είναι κάτι που μαθαίνεται και αποσκοπεί -μεταξύ άλλων- στην ουσιαστική ισότητα και στον περιορισμό της έμφυλης βίας (η οποία δεν επηρεάζει μόνο τις γυναίκες αλλά αντίθετα όλα τα φύλα) αναγνωρίζοντας σε όλα τα πρόσωπα ίσα δικαιώματα.
Αναφορικά με το ζήτημα της εκδικητικής πορνογραφίας ή αλλιώς revenge porn, μιας μορφής έμφυλης βίας, η κυρία Πατεράκη σημείωσε αρχικά πως στη χώρα μας έχει αναγνωριστεί ως αυτοτελές ποινικό αδίκημα, κάτι που επιδιώκεται να συμβεί και με την αναγνώριση του όρου “γυναικοκτονία”. Συζήτηση για το θέμα αυτό γίνεται στο πλαίσιο του ψηφιακού γραμματισμού των παιδιών με σκοπό τα άτομα που συμμετέχουν να γνωρίσουν τι κινήσεις “υψηλού ρίσκου” στο διαδίκτυο, να προβληματίζονται και να αναλαμβάνουν δράση ως ενεργοί πολίτες όταν αντιλαμβάνονται περιστατικά εκδικητικής πορνογραφίας -και όχι μόνο- για την προστασία των θυμάτων.
Τέλος, η κυρία Πατεράκη τόνισε εμφατικά ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα θα πρέπει να αναγνωρίζονται σε όλα τα πρόσωπα ανεξαρτήτως φύλου, φυλής και σεξουαλικού προσανατολισμού. Η ορατότητα που προσφέρει η σεξουαλική εκπαίδευση οδηγεί στην απομυθοποιηση πολλών θεμάτων και κατ’ επέκταση αποσκοπεί στην ουσιαστική ισότητα που κάνει τους ανθρώπους να προσφέρουν στην κοινωνία και να είναι λειτουργικοί ενώ ζουν τις ζωές τους ελεύθεροι και απαλλαγμένοι από την υποκρισία.