Η τελευταία φορά που το Δημοτικό Σχολείο Βασιλικών γέμισε από παιδικές φωνές και ζωντάνια ήταν το 2001. Από τότε, το άλλοτε στολίδι της κοινότητας στέκει έρημο και βουβό. Σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα αδράνειας έχει αφήσει ανεξίτηλα τα σημάδια του στο κτίριο, με τη φθορά και την εγκατάλειψη να το οδηγούν σταθερά προς την κατάρρευση.

Το σχολείο χτίστηκε το 1935 και εγκαινιάστηκε το 1936, επί Υπουργείας Γεωργίου Παπανδρέου. Πρόκειται για ένα νεοκλασικής αρχιτεκτονικής κτίσμα, σε απόλυτη αρμονία με το τοπίο των Βασιλικών, που σήμερα απέχει μόλις 400 μέτρα από το κέντρο του χωριού. Διαθέτει τέσσερις μεγάλες αίθουσες και δύο γραφεία διδασκάλων – ένας χώρος φωτεινός και ευρύχωρος, κάποτε ζωντανό κύτταρο παιδείας και τοπικής ιστορίας.

Στο πέρασμα των δεκαετιών, το κτίριο υπέστη ζημιές από σεισμούς και έκλεισε οριστικά λόγω έλλειψης μαθητών. Έκτοτε, παρά τις υποσχέσεις και τις κατά καιρούς επισκέψεις αρμοδίων, δεν έγινε καμία ουσιαστική παρέμβαση. Υπήρξε η πρόθεση να ενταχθεί σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα και να μετατραπεί σε Μουσείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. Θα ήταν ένας  χώρος αφιερωμένος στη σχολική ζωή περασμένων εποχών, με παλιά θρανία, πίνακες, έδρες και σχολικά βιβλία. Όμως, η πρόθεση έμεινε στα χαρτιά.

Η σημερινή κατάσταση είναι δραματική. Το κτίριο κρίνεται πλέον επικίνδυνο ακόμη και για απλή προσέγγιση. Γεωλογική μελέτη τα προηγούμενα χρόνια έδειξε πως το έδαφος στην περιοχή είναι σαθρό και μετακινούμενο, καθιστώντας αναγκαία μια κοστοβόρα παρέμβαση στεγανοποίησης σε ολόκληρη την επιφάνεια του οικοπέδου – ουσιαστικά, μια «δεξαμενή» σταθεροποίησης. Απόπειρες διάσωσης έγιναν, όπως εκείνη επί δημαρχίας Βουνάτσου στις αρχές της δεκαετίας του 2010, ωστόσο το υπέρογκο κόστος τις κατέστησε ανέφικτες. Μάλιστα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη διάσωση του κτιρίου είχε δείξει η αντιδήμαρχος τότε και αντιπεριφερειάρχης σήμερα, Αναστασία Αντωνέλλη, η οποία κατάγεται από την περιοχή. 

Η διάσωση του κτιρίου φαντάζει πλέον εξαιρετικά δύσκολη χωρίς τη συντονισμένη συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισμού, της Εφορείας Νεωτέρων Μνημείων και του Δήμου Δυτικής Λέσβου. Και ακόμα κι αν αυτή η συνεργασία προκύψει, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι το κτίριο θα αντέξει μέχρι να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση και να ξεκινήσουν εργασίες.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται με οδυνηρή συνέπεια. Ήδη από τη δεκαετία του 1930, το σχολείο είχε γνωρίσει καθυστερήσεις. Όπως αναφέρει εφημερίδα της εποχής, υπό την πένα του Γ. Κονδύλη:
«Στα Βασιλικά χτίζεται τώρα και ένα πρώτης τάξεως σχολειό σε ωραία και υγιεινή τοποθεσία, που θα καταστεί το καύχημα των Βασιλικιωτών μετά την αποπεράτωσίν του. Δυστυχώς, ελλείψει πόρων, αι εργασίαι εσταμάτησαν χωρίς ελπίδα να ξαναρχίσουν προς το παρόν τουλάχιστον».

Σχεδόν έναν αιώνα μετά, η φράση αυτή αποκτά τραγική επικαιρότητα. Το σχολείο των Βασιλικών – ένα μνημείο της τοπικής ιστορίας και της εκπαιδευτικής μνήμης – κινδυνεύει να χαθεί οριστικά, αν δεν υπάρξει άμεσα πολιτική βούληση και δράση.