Τουλάχιστον τρεις δεκαετίες μετρά η ιστορία της προσπάθειας αξιοποίησης του παλαιού Σαπωνοποιείου Περάματος, ενός από τα εμβληματικά βιομηχανικά κτίρια της Γέρας, που παρά τις επανειλημμένες μελέτες, εγκρίσεις, εντάξεις και απορρίψεις, εξακολουθεί να παραμένει ερείπιο. Το κτίριο, το οποίο αγοράστηκε το 1995 από την τότε Κοινότητα Περάματος επί προεδρίας του Κίμωνα Χρυσίδη έναντι 23 εκατομμυρίων δραχμών, επρόκειτο να διασωθεί και να μετατραπεί σε πολυχώρο πολιτισμού και τουριστικής ανάπτυξης. Όμως, σχεδόν τριάντα χρόνια μετά, το έργο δεν έχει ακόμη πάρει τον δρόμο της υλοποίησης.

Η ιστορία του σαπωνοποιείου, όπως και άλλων τριών βιομηχανικών κτιρίων της περιοχής, χάνεται στα βάθη του προηγούμενου αιώνα, τότε που το Πέραμα αποτελούσε κέντρο οικονομικής και βιομηχανικής δραστηριότητας. Μετά το κλείσιμο των σαπωνοποιείων και των ελαιοτριβείων, τα κτίρια έμειναν εγκαταλειμμένα, ενώ το συγκεκριμένο αγοράστηκε με την ελπίδα να διασωθεί ως ζωντανό μνημείο μιας εποχής δημιουργίας και προκοπής. Ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 είχαν εξασφαλιστεί 7 εκατομμύρια δραχμές από το Υπουργείο Πολιτισμού για την επισκευή της στέγης, όμως το έργο δεν προχώρησε ποτέ. Με τα χρόνια, η φθορά οδήγησε στην πλήρη κατάρρευση της στέγης και μεγάλου μέρους των τοίχων, αφήνοντας πίσω του ένα κουφάρι μνήμης.

Η πρώτη σοβαρή απόπειρα ανάπλασης έγινε από τον Δήμο Γέρας και στη συνέχεια από τον Καλλικρατικό Δήμο Λέσβου, με στόχο τη δημιουργία Πολύκεντρου και Εκθεσιακού Κέντρου. Το 2018 το έργο εντάχθηκε στο πρόγραμμα ΕΠΑΝΕΚ του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης, με συνολικό προϋπολογισμό 2 εκατομμυρίων ευρώ. Η πρόταση προέβλεπε την ανακατασκευή του κτιρίου σχεδόν εκ θεμελίων, με καταστήματα στο ισόγειο και εκθεσιακό χώρο στον όροφο. Όμως η διάσπαση του Δήμου Λέσβου και οι μεταβατικές διαδικασίες που ακολούθησαν προκάλεσαν μεγάλες καθυστερήσεις.

Το 2024, όπως ανέφερε στο Δημοτικό Συμβούλιο Μυτιλήνης ο Δήμαρχος Παναγιώτης Χριστόφας, οι μελέτες είχαν σχεδόν ολοκληρωθεί. Η αρχιτεκτονική μελέτη είχε εγκριθεί από το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής και είχαν υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες οι στατικές και ηλεκτρομηχανολογικές μελέτες, καθώς και οι φάκελοι προς την Εφορεία Αρχαιοτήτων και την Εφορεία Νεοτέρων Μνημείων. «Στόχος μας είναι να ολοκληρωθούν όλες οι μελέτες μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2024 και να εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση, είτε μέσω τομεακού προγράμματος Υπουργείου είτε μέσω του Leader», είχε τονίσει τότε ο Δήμαρχος.

Ωστόσο, η πορεία δεν ήταν τόσο απλή. Η ολοκληρωμένη μελέτη, αφού εγκρίθηκε σε τοπικό επίπεδο, πέρασε για τελική γνωμοδότηση από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) στην Αθήνα. Εκεί, αρχικά απορρίφθηκε, με το Συμβούλιο να ζητά τροποποιήσεις στον σχεδιασμό. Ο μελετητής προχώρησε στις απαραίτητες διορθώσεις και χθες, 16 Οκτωβρίου, η αναθεωρημένη μελέτη επανήλθε προς εξέταση στο ΚΣΝΜ, με τις υπηρεσίες του Δήμου να ελπίζουν ότι αυτή τη φορά θα λάβει την πολυπόθητη έγκριση.

Έτσι, δεκαπέντε χρόνια μετά την πρώτη συζήτηση για την ανάπλαση και τριάντα χρόνια μετά την αγορά του κτιρίου, το Πέραμα εξακολουθεί να περιμένει τη δικαίωση ενός οράματος που γεννήθηκε από τους ανθρώπους του τόπου. Ένα έργο που αν ολοκληρωθεί, θα αποδώσει πίσω στη Γέρα ένα κομμάτι της ταυτότητάς της, μετατρέποντας τα ερείπια του παλιού σαπωνοποιείου σε κέντρο πολιτισμού και δημιουργίας για τις επόμενες γενιές.