Στον μεγάλο κόσμο του εργαστηρίου του στα Δάφια Λέσβου, ο Γιώργος Τυρίκος-Εργάς περιγράφει στο «Ν» μια δουλειά που κινείται ανάμεσα στη χειροτεχνία, την τεχνολογία, τη μουσική και την αφήγηση: την κατασκευή χειροποίητων τεχνητών δολωμάτων ψαρέματος. «Βάφουμε τεχνητά, σκαλίζουμε το ξύλο», λέει, ενώ τα περισσότερα περνούν από τα χέρια του, εξηγώντας ότι πλέον αξιοποιεί και «πιο εξελιγμένες μεθόδους όπως 3D printing», χωρίς να εγκαταλείπει τα παραδοσιακά υλικά και τεχνικές. Στα ράφια και στους πάγκους του εργαστηρίου, όπως υπογραμμίζει, υπάρχουν τεχνητά που δεν δεν θα ξαναδούμε: «μερικά από αυτά είναι και ένα, δύο κομμάτια μόνο… αυτό είναι το νόημα».

Ακαδημαϊκή διαδρομή ενός «ερωτικού μετανάστη»

Η διαδρομή του μέχρι εδώ δεν είναι ευθύγραμμη. Από την Κάλυμνο, «από οικογένεια ναυτικών, ψαράδων», όπως αφηγείται, βρέθηκε στη Λέσβο «ερωτικός μετανάστης» για την αγαπημένη του, Κατερίνα Ευσταθίου Σελάχα. Πριν από το εργαστήριο, προηγήθηκαν σπουδές, ερευνητική ακαδημαϊκή πορεία, εθελοντισμός, σκληρή δουλειά. Το διδακτορικό του έγινε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με πεδίο τη λαογραφία και εστίαση στη λαϊκή προφορική παράδοση της Καλύμνου, ενώ εργάστηκε και ως ερευνητής σε πανεπιστήμια. Για τον Τυρίκο-Εργά, ωστόσο, το «αίμα νερό δεν γίνεται»: η χειρωνακτική κατασκευή επιστρέφει ως δημιουργική έκφραση που «συνδυάζει όλα όσα έχω κάνει… σε κάτι που με ευχαριστεί».

Η διαδικασία απαιτεί χρόνο και προσήλωση. Ένα τεχνητό μπορεί να τον απασχολήσει «μια βδομάδα», καθώς «όταν μπαίνω μέσα είναι πρωί και μετά νυχτώνει». Παράλληλα επιχειρεί να χτίσει μια πιο «τυποποιημένη γρήγορη διαδικασία» για ορισμένα προϊόντα που θέλει να διαθέτει μέσω e-shop, διατηρώντας όμως τον χαρακτήρα του περιορισμένου και «εξειδικευμένου» αντικειμένου, όπου «ένα-ένα περνάνε από τα χέρια».

Δύο πλατφόρμες και ένα e-shop που ανοίγει για μία μέρα

Το εμπορικό του αποτύπωμα συνδέεται με δύο πλατφόρμες. Από τη μία, συμμετέχει στη Nerd Fishing, με έδρα τη Θεσσαλονίκη, ενώ η εταιρεία παρουσιάζει δημόσια τη συνεργασία και τη δουλειά του «μαστρο-Τυρίκου» στο διαδικτυακό της κατάστημα. Από την άλλη, έχει αναπτύξει το προσωπικό του e-shop (tyrikos.com), το οποίο λειτουργεί με σπάνια «παράθυρα» διαθεσιμότητας: «φτιάχνω τεχνητά τρεις ή τέσσερις μήνες και για μια μέρα ανοίγει η πλατφόρμα… γίνεται χαμός», περιγράφει, τονίζοντας ότι η ζήτηση ξεπερνά σταθερά την παραγωγική του δυνατότητα. Σε 10 λεπτά μπορεί να έχει 500.000 επισκέψεις!

Το κοινό του, όπως λέει, δεν χτίστηκε «ξαφνικά». Ξεκινά από τα παιδικά βιώματα σε ένα περιβάλλον μικρών εργαστηρίων, περνά από την αρθρογραφία («είχα μία στήλη…»), φτάνει σε ρόλους σε εξειδικευμένα μέσα, και τελικά στα κοινωνικά δίκτυα και στο YouTube, όπου δίνει βάρος όχι μόνο στο αποτέλεσμα αλλά και στο «να πω μια ιστορία γι’ αυτό». Για εκείνον, η συνέπεια, η αισθητική και η «ήσυχη» παρουσίαση έχουν στρατηγικό ρόλο: «να μην φωνάζει… να φωνάζει η ποιότητα», όπως το θέτει.

Μια άλλη σχολή για τη θάλασσα

Κεντρικός άξονας αυτής της δημόσιας παρουσίας είναι η σχέση ψαρέματος και περιβαλλοντικής ευθύνης. Ο ίδιος μιλά εκτενώς για την ανάγκη μεταστροφής σε πρακτικές «catch and release» και επιλεκτικής αλιείας: να επιστρέφονται στη θάλασσα τα ψάρια που «δεν έχουν ωριμάσει σεξουαλικά» και να προστατεύονται οι «γεννήτορες». Σε αυτό το πλαίσιο αναφέρεται και σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών και την περιβαλλοντική οργάνωση iSea, που οδήγησε στη δημιουργία οδηγού ερασιτεχνικής αλιείας, διαθέσιμου και σε ψηφιακή μορφή, με στόχο την ενημέρωση για βιολογία ειδών, μεγέθη και ορθές πρακτικές.

Η συζήτηση ανοίγει, μάλιστα, σε ένα ευρύτερο πεδίο, όταν τίθεται το ερώτημα «γιατί το ψάρεμα είναι τόσο έμφυλο». Ο Τυρίκος-Εργάς απαντά μιλώντας για κοινωνικές κατασκευές, για τη γυναικεία παρουσία ιστορικά στη βάρκα (ιδίως στην Κάλυμνο) και για μια σύγχρονη «μεταστροφή», με περισσότερες γυναίκες να συμμετέχουν σε τεχνικές, εξορμήσεις και σεμινάρια. Περιγράφει το ψάρεμα ως χώρο όπου «μπορεί να είσαι ο εαυτός σου» και ως μορφή «λίγης ελευθερίας», χωρίς ρόλους και προσωπεία.

Παράλληλα, ο ίδιος δείχνει ότι δεν αντιμετωπίζει το ψάρεμα μόνο ως «δραστηριότητα» αλλά και ως ηθικό και φιλοσοφικό πεδίο: αναγνωρίζει ότι η αλιεία «περιλαμβάνει τη θανάτωση ενός πλάσματος», επιμένοντας όμως στην ανάγκη ορίου, σεβασμού και επίγνωσης του «κύκλου της ζωής». Σε πιο πολιτική διάσταση, δηλώνει απαισιόδοξος ότι οι ατομικές αλλαγές αρκούν χωρίς «μεγαλύτερες, πιο συντονισμένες δράσεις» από την πολιτεία, ειδικά όταν η πίεση στα ιχθυοαποθέματα δεν συγκρίνεται, όπως λέει, ανάμεσα στην ερασιτεχνική αλιεία και την επαγγελματική εκμετάλλευση.

Στη Λέσβο, το «ψαρευτικό εργαστήριο» στα Δάφια μοιάζει τελικά να λειτουργεί ως συμπύκνωση μιας πολυσχιδούς ταυτότητας: κατασκευή, τέχνη, τεχνική γνώση, αφήγηση και προσήλωση σε όμορφες αξίες. Σε παλαιότερες δημόσιες δράσεις του, ο Τυρίκος-Εργάς έχει συνδεθεί και με το εθελοντικό πεδίο, ως μέλος της «Αγκαλιάς» (Agkalia), η οποία τιμήθηκε με το Βραβείο Raoul Wallenberg του Συμβουλίου της Ευρώπης το 2016. Σήμερα, μέσα από τον μικρόκοσμο ενός εργαστηρίου, περιγράφει μια άλλη «σχολή» για τη θάλασσα: λιγότερο θόρυβο, περισσότερη ποιότητα, και μια σταθερή προσπάθεια να μετατραπεί το ψάρεμα από «τροφοσυλλεκτικό» ένστικτο σε σχέση, γνώση και σεβασμό.