Ο Γιώργος Γαλέτσας μίλησε στο ρ/σ του «Ν» 99 fm με αφορμή την κυκλοφορία του νέου του βιβλίου με τίτλο «Τα χρόνια της ανακατωσούρας: Η δεκαετία του '40 στη Λέσβο ντοκουμέντα», ενός ογκώδους έργου τεκμηρίωσης που επιχειρεί να αποτυπώσει, με πρωτογενές υλικό, τη δραματικότερη δεκαετία του 20ού αιώνα για το νησί.

«Μόλις εκδόθηκε, την προηγούμενη εβδομάδα το παρέλαβα», ανέφερε ο συγγραφέας, εξηγώντας ότι το βιβλίο αποτελεί «ένα οδοιπορικό στη δεκαετία του ’40 στη Λέσβο», με οδηγό αποκλειστικά τις τοπικές εφημερίδες της εποχής, αλλά και δημόσια και ιδιωτικά αρχεία.

1.200 εφημερίδες, 2.500 αποκόμματα, 900 τεκμήρια

Ο κ. Γαλέτσας επέλεξε τη δεκαετία του 1940, καθώς –όπως τόνισε– πρόκειται για «τη σπουδαιότερη δεκαετία του 20ού αιώνα τόσο για το νησί μας όσο και για τη χώρα». Από το Αλβανικό Έπος στην Κατοχή, από την Εθνική Αντίσταση στον Εμφύλιο, η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από διαρκείς ανατροπές.

«Είναι μια δεκαετία άνω κάτω. Ανεμοστρόβιλος», είπε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας πως δύο περίοδοι «ανεβάσματος» –το Αλβανικό και η Αντίσταση– καταλήγουν σε κατάρρευση: Κατοχή και Εμφύλιο.

Για τη συγγραφή του βιβλίου ανθολόγησε περίπου 1.200 εφημερίδες της εποχής, από τις οποίες προέκυψαν 2.500 αποκόμματα. Από αυτά επέλεξε 900 για το τελικό σώμα του έργου. Περίπου 650 δημοσιεύονται φωτογραφικά, ενώ τα υπόλοιπα 250 μεταγράφηκαν, καθώς το χαρτί και τα υλικά της εποχής δεν επιτρέπουν καθαρή αναπαραγωγή.

Κάθε τεκμήριο συνοδεύεται από πλήρη αναφορά στην εφημερίδα και στην ημερομηνία κυκλοφορίας της, ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να αναζητήσει το πλήρες άρθρο στη βιβλιοθήκη ή, στην περίπτωση δικαστικών υποθέσεων, το αντίστοιχο βούλευμα στα ΓΑΚ.

Η Λέσβος μέσα από τον Τύπο: πολιτική, πολιτισμός, διαφημίσεις

Το πρώτο μέρος του βιβλίου αποτελεί μια αυτούσια παράθεση του τοπικού Τύπου, χωρίς σχολιασμό από τον συγγραφέα. Μέσα από τα 907 αποκόμματα αποτυπώνεται:

• η πολιτική ζωή του νησιού

• οι πολιτιστικές εκδηλώσεις και θεατρικά σχήματα

  ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

• οι αθλητικές ειδήσεις, κυρίως ποδοσφαιρικοί αγώνες

• επίσημες ανακοινώσεις των γερμανικών αρχών Κατοχής και, αργότερα, των ελληνικών αρχών

• διαφημίσεις καταστημάτων

• τα «κοινωνικά» της εποχής: γάμοι, βαπτίσεις, συγχαρητήρια

«Η ζωή συνεχίζεται κανονικά, όπως πάντα», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι ακόμη και μέσα στην Κατοχή προβάλλονταν κινηματογραφικές ταινίες στα τρία σινεμά της Μυτιλήνης, με ρεπερτόριο που –σύμφωνα με ειδικούς– ήταν ιδιαίτερα αξιόλογο.

Διώξεις, βουλεύματα και η «εμφύλια διαμάχη»

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στις διώξεις της Αριστεράς, αποτυπώνοντας το πολιτικό κλίμα από το καλοκαίρι του 1944 έως το 1949. Κύρια πηγή αποτέλεσαν 1.315 δικαστικά βουλεύματα, τα οποία ο συγγραφέας μελέτησε και κατέγραψε.

Αναφέρεται σε 31 φονικά επεισόδια με 38 νεκρούς (1944-1946), περίοδο που ο ίδιος χαρακτηρίζει «εμφύλια διαμάχη», πριν από την πλήρη κλιμάκωση του Εμφυλίου.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται:

• στο Στρατοδικείο Μυτιλήνης (Οκτώβριος 1946 – Οκτώβριος 1947)

• στις σημαντικότερες δίκες με θανατικές καταδίκες

• στη μεταφορά υποθέσεων στο Στρατοδικείο Αθηνών (οδός Σανταρόζα)

• στη «δίκη της Σβώρου» και στις εκτελέσεις από τις φυλακές Αβέρωφ

Ο συγγραφέας καταγράφει ότι από το 1945 έως το 1950 εκδόθηκαν 80 αποφάσεις θανάτου, εκ των οποίων εκτελέστηκαν οι 25.

Στα παραρτήματα του βιβλίου περιλαμβάνεται για πρώτη φορά ολοκληρωμένη δημόσια καταγραφή των νεκρών της περιόδου 1940-1950. Από το Αλβανικό μέτωπο έως το τέλος του Εμφυλίου, ο αριθμός των Λεσβίων που έχασαν τη ζωή τους ανέρχεται σε 1.180.

Στον κατάλογο περιλαμβάνονται όλοι: στρατιώτες, αντάρτες του ΕΛΑΣ, μέλη των Ταγμάτων Ασφαλείας, χωροφύλακες, μέλη του Δημοκρατικού Στρατού, θύματα βασανιστηρίων, εκτελέσεων ή στρατοπέδων

«Τους χρωστούσαμε», είπε χαρακτηριστικά. «Επειτα από 80 χρόνια πρέπει να μιλήσουμε για όλα». Το βιβλίο περιλαμβάνει και αλφαβητικό ευρετήριο ονομάτων με παραπομπές σε σελίδες, διευκολύνοντας συγγενείς και ερευνητές.

Η πολυφωνία του Τύπου και οι παραταξιακές εφημερίδες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αποτύπωση του μιντιακού τοπίου της εποχής. Μετά τη δικτατορία Μεταξά και τον περιορισμό των εφημερίδων, στην Κατοχή κυριαρχεί το «Φως», το οποίο –όπως ανέφερε– λειτουργεί ως όργανο των γερμανικών αρχών.

Με την Απελευθέρωση εμφανίζεται εκρηκτική πολυφωνία:
εφημερίδες του ΕΑΜ, του ΚΚΕ, της ΕΠΟΝ, αγροτικές, σοσιαλιστικές, αντι-ΕΑΜ, φιλοβασιλικές.

Η παραταξιακή οπτική επιτρέπει –όπως είπε– τη σύγκριση του ίδιου γεγονότος μέσα από διαφορετικές πολιτικές αφηγήσεις.

«Άναψα το πρώτο σπίρτο»

Κλείνοντας τη συνέντευξη, ο κ. Γαλέτσας τόνισε ότι στόχος του δεν ήταν να εξαντλήσει την ιστορική έρευνα, αλλά να «ρίξει φως σε σκοτεινές και αθέατες πλευρές της τοπικής ιστορίας».

«Εγώ άναψα το πρώτο σπίρτο. Από εκεί και πέρα πρέπει να ερευνήσουν και οι επόμενοι».

Το βιβλίο διατίθεται στα βιβλιοπωλεία Φωτίου, Χατζηδανιήλ και Book and Art στη Μυτιλήνη, απευθείας από τον συγγραφέα, καθώς και στην Αθήνα από τις εκδόσεις Καψιμή.

Ένα έργο τεκμηρίωσης που επιχειρεί, ογδόντα χρόνια μετά, να ενώσει τα θραύσματα μιας δεκαετίας που σφράγισε τη Λέσβο – και να παραδώσει στους νεότερους ερευνητές ένα σώμα πηγών για να συνεχίσουν.