Μια πολύτιμη για την τοπική ιστορία επιστολή, σωσμένη έστω και κατά το ήμισυ της, βλέπει ξανά το φως σήμερα, 95 χρόνια μετά το γράψιμο της, με αφορμή τη χτεσινή πανελλήνια μέρα των προσφύγων. Μια και πολλά ακούστηκαν αλλά και άλλα τόσα γράφτηκαν, η επιστολή αυτή φωτίζει τα όσα έγιναν σε βάρος των κατά τα άλλα ομοεθνών και ομόθρησκων Μικρασιατών προσφύγων. Ενίοτε και από πρόσφυγες που αυτοανακηρύχτηκαν σε «κοτσαμπάσηδες»

Μια γυναίκα λοιπόν, προσφύγισσα, με τη μάνα της και τα τέσσερα της παιδιά στη Μυτιλήνη κι άντρα εργάτη στην Αθήνα, ζουν δουλεύοντας το φούρνο του ανταλλαγέντος στη βάση της Συνθήκης της Λωζάννης Τουρκομυτιληνιού Νετζήτ Εφέντη. Ο φούρνος αυτός είναι και το σπίτι τους.

Από το φούρνο αυτό πετάγονται κυριολεκτικά στο δρόμο από Αστυνομικούς κατ’ εντολή του Προέδρου της Κεντρικής Επιτροπής των προσφύγων Δημήτριου Σοφιανίδη. «...εγκρέμησαν από τις σκάλες – τη γριά μάνα μου κόντεψαν τη σκοτώσουν – και μένα με τέσσαρα παιδιά μας έσυραν στους δρόμους και μας εχτυπούσαν μπροστά σ΄ όλον τον κόσμο σαν τις χειρότερες γυναίκες» αναφέρει η άγνωστη προσφύγισσα στην επιστολή της αυτή με την οποία απευθύνεται στο Διευθυντή της καθημερινής Μυτιληνιάς εφημερίδας «Ελεύθερος Λόγος» Στρατή Παπανικόλα.

Η επιστολή αυτή συντάχτηκε στις 18 Δεκεμβρίου 1926, σε χαρτί με το λογότυπο της εφημερίδας προφανώς από άνθρωπο της εφημερίδας στην οποία κατέφυγε η γυναίκα και ο οποίος όπως φαίνεται τη συνέταξε στη βάση προφορικών καταγγελιών. Ιδιαίτερη αξία έχει η καταγγελία της γυναίκας για τον «προσφυγοπατέρα» Σοφιανίδη ο οποίος «είπεν εις τον άνδρα μου προ 5 ημερών ‘Σαν πάρης εσύ αυτό το φούρνο εμείς τι θα πάρουμε;’».

Μια έρευνα στο ψηφιοποιημένο αρχείο της εφημερίδας στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης έδειξε πώς κατά πάσα πιθανότητα η επιστολή δεν δημοσιεύτηκε. Με μια επιφύλαξη αυτό, καθότι η πίσω σελίδα της έκδοσης στις 20 Δεκεμβρίου 1926 δεν είναι αναρτημένη στο ψηφιακό αρχείο.

Πάντως η προσφύγισσα αναφέρει πως απευθύνθηκε στο δημοσιογράφο καθότι «κύριε Διευθυντά σε σας που ενδιαφέρεσθε για την απροστάτευτη προσφυγιά κι έχετε καταλάβει όλους αυτούς τους προέδρους και τους κοτζαμπάσηδες που κάνουν πως φροντίζουν για τον λαό ενώ δεν ενδιαφέρονται». Δυστυχώς δεν πρέπει να ήταν και η μόνη διάψευση αδικούμενου από δημοσιογράφο στην ιστορία του επαγγέλματος.

Η δεύτερη σελίδα της επιστολής που θα μας επέτρεπε να διαπιστώσουμε στοιχεία της καταγγέλλουσας και ίσως και άλλες σχετικές πληροφορίες, δεν διασώθηκε.

Η επιστολή αυτή παραχωρήθηκε στον υπογράφοντα από το συλλέκτη Μάκη Μπεκιάρη ο οποίος την έχει στην κατοχή του, δημοσιεύεται με τη σύνταξη και την ορθογραφία της και αναφέρει:

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΛΟΓΟΣ»

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΕΝ ΜΥΤΙΛΗΝΗ

Γραφεία και Τυπογραφεία

ΛΕΩΦΟΡΟΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ

Τηλεγραφική Διεύθυνσις: «ΕΛΛΟΓΟΣ»

Εν Μυτιλήνη τη 18 Δεκεμβρίου 1925

Ανοιχτά Γράμματα

Κρούσματα κοτζαμπασισμού

Αξιότιμε κ. Διευθυντά

Είμεθα πρόσφυγες από την Μάκρην εύποροι άλλοτε και τώρα πένητες. Από το 1922 που ήρθαμεν ενοικιάσαμε ένα φούρνον του Νετζήπ εφέντη, τον οποίον μέχρι τώρα δουλεύαμε χωρίς νοίκι πλέον, αφού το ακίνητον είνε Τουρκικόν. Χτες ήρθαν αστυνομικά όργανα και μας έκαμαν έξωσιν. Δηλαδή μας εγκρέμησαν από τις σκάλες – τη γριά μάνα μου κοντεψαν τη σκοτώσουν – και μένα με τέσσαρα παιδιά μας έσυραν στους δρόμους και μας εχτυπούσαν μπροστά σ΄όλον τον κόσμο σαν τις χειρότερες γυναίκες. Σημειώσατε ότι ο άνδρας μου λείπει στην Αθήνα, ο δε φούρνος είνε και η κατοικία μας. Πρέπει να γνωρίζει ο προσφυγικός κόσμος όλος ότι, αυτά τα κάνει ο Πρόεδρος της Κεντρικής Επιτροπής μας κ. Δημήτριος Σοφιανίδης, ο οποίος θέλει να βγάλει εμάς για να δώση τον φούρνο σ έναν εξάδρφό του που ήλθε τώρα. Το ξέρουμε δε αυτό καλά επειδή ο ίδιος ο κ. Σοφιανίδης, είπεν εις τον άνδρα μου προ 5 ημερών «Σαν πάρης εσύ αυτό το φούρνο εμείς τι θα πάρουμε;». Διαμαρτύρομαι κύριε Διευθυντά σε σας που ενδιαφέρεσθε για την απροστάτευτη προσφυγιά κι έχετε καταλάβει όλους αυτούς τους προέδρους και τους κοτζαμπάσηδες που κάνουν πως φροντίζουν για τον λαό ενώ δεν ενδιαφέρονται (...).