Όπως κάθε χρόνο, έτσι και τώρα διανύουμε την περίοδο κλαδεμάτων των ελαιοκτημάτων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, ο αριθμός των ελαιόδεντρων στο νησί φτάνει τα 10 εκατομμύρια. Αν και ένα ποσοστό αυτών πλέον δεν καλλιεργείται και έχει ουσιαστικά μετατραπεί σε δάσος, μεγάλο μέρος τους κλαδεύεται σε ετήσια ή διετή βάση. Η μάζα των κλαδιών που έχουν μικρή διατομή και συνεπώς δεν καταλήγουν σε τζάκια είναι εντυπωσιακή. Στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, οι καλλιεργητές είναι αναγκασμένοι να κάψουν τα κλαδιά καθώς οι θρυμματιστές, πόσο μάλλον οι καταστροφείς, είναι ασύμφοροι για τους μικροπαραγωγούς. Ουσιαστικά τα κλαδιά αντιμετωπίζονται ως απόβλητα που πρέπει να καούν οδηγώντας σε  άσκοπες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και σε ορισμένες περιπτώσεις και σε πυρκαγιές.

Υπάρχει άραγε τρόπος να αντιστραφεί αυτή η κατάσταση; Φυσικά και υπάρχει και μάλιστα υπάρχουν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις. Η μία είναι να αναλάβουν πρωτοβουλία οι συνεταιρισμοί αγοράζοντας θρυμματιστές ή καταστροφείς και νοικιάζοντας τον εξοπλισμό στα μέλη τους. Με αυτό τον τρόπο οι παραγωγοί, με σχετικά χαμηλό κόστος, σε βάθος χρόνου μπορούν να αυξήσουν θεαματικά την οργανική ύλη στα κτήματά τους με τα γνωστά θετικά αποτελέσματα στα δέντρα τους. Η πλειοψηφία των συνεταιρισμών στο νησί έχει την οικονομική δυνατότητα να διαθέσει 10.000-15.000 ευρώ για έναν θρυμματιστή (καθώς πολλοί από αυτούς υλοποιούν επενδύσεις εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ), σε αντίθεση με έναν μικροπαραγωγό για τον οποίο το κόστος είναι απαγορευτικό. Μιας και - για την ώρα - η καύση στα κτήματα παραμένει νόμιμη εκτός αντιπυρικής περιόδου, απαιτείται οι 2 Δήμοι σε συνεργασία με την Περιφέρεια να προσπαθήσουν να ενημερώσουν και να πείσουν τους συνεταιρισμούς και τα μέλη τους για τα οφέλη αυτής της κίνησης.

Η δεύτερη προσέγγιση είναι να  αξιοποιηθούν τα κλαδέματα με στόχο την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτή η εναλλακτική, αν και πιο φιλόδοξη έχει και αρκετές προκλήσεις που δεν είναι σίγουρο πως μπορούν να υπερκεραστούν. Πώς για παράδειγμα αντιμετωπίζεται η εποχικότητα των κλαδεμάτων που κυρίως δημιουργούνται από τέλος φθινοπώρου έως αρχές της άνοιξης; Επαρκεί η ποσότητα τους; Είναι οικονομικά βιώσιμη αυτή η λύση; Ποιο θα είναι το σχήμα που θα αναλάβει αυτή την πρωτοβουλία, ποιοι θα συμμετέχουν σε αυτό και με τι σύστημα διακυβέρνησης ώστε να αποφευχθούν οι γνωστές κακές πρακτικές του παρελθόντος που κατέστρεψαν σχεδόν οποιαδήποτε συλλογική κίνηση επιχειρήθηκε στο νησί;

Πολλά από τα παραπάνω ερωτήματα δε μπορούν να απαντηθούν από τώρα, ενώ υπάρχει και η πιο εύκολη εναλλακτική της παραγωγής pellet έναντι της ηλεκτρικής ενέργειας. Φυσικά σε περίπτωση που δεν υπάρχει οικονομική βιωσιμότητα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με κριτήρια αγοράς, αυτή θα πρέπει να απορριφθεί.  Είναι δεδομένο ότι για να πετύχει μια τέτοια κίνηση χρειάζεται ενεργή συμμετοχή από την πλειοψηφία των συνεταιρισμών.

Παράλληλα με τα γεωργικά απόβλητα μπορούν να αξιοποιηθούν - πιο εύκολα, με την σχετική τεχνολογία να χρησιμοποιείται πλέον ευρέως στην χώρα μας -   για παραγωγή ηλεκτρικής και θερμικής ενέργειας και τα κτηνοτροφικά, τα απόβλητα των σφαγείων, των ελαιουργείων και των τυροκομικών μονάδων. Μην ξεχνάμε πως σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ η Λέσβος έχει 433.000 αιγοπρόβατα, νούμερο διόλου ευκαταφρόνητο. Το ποσοστό μάλιστα των κτηνοτρόφων που ακολουθούν το εντατικό σύστημα εκτροφής των ζώων τους αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο (η τάση αναμένεται να συνεχιστεί) με αποτέλεσμα να αυξάνεται και ο όγκος των κτηνοτροφικών αποβλήτων που μπορούν να αξιοποιηθούν για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Επιπρόσθετα, η χρήση κτηνοτροφικών αποβλήτων δεν αντιμετωπίζει το ζήτημα της εποχικότητας. Φυσικά καθώς υπάρχουν τόσα διαφορετικά είδη βιομάζας που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, υπάρχουν διάφορες τεχνολογικές λύσεις ή και συνδυασμοί αυτών που μπορούν να εφαρμοσθούν.

Από αυτή την πρωτοβουλία δεν πρέπει να λείπουν και οι 2 Δήμοι και η Περιφέρεια. Όχι για να αναλάβουν τον έλεγχο και την λειτουργία του εγχειρήματος που ενδεχομένως θα έχει τη μορφή της ενεργειακής κοινότητας. Αυτή η λογική δυστυχώς απέτυχε στη Λέσβο. Αλλά για να προσπαθήσουν να φέρουν σε επαφή τα ενδιαφερόμενα μέρη - να συντονίσουν την πρωτοβουλία - ενώ στη συνέχεια να συμμετέχουν ως απλά μέλη της ενεργειακής κοινότητας. Ένας ακόμη λόγος για να δείξουν ενδιαφέρον οι Δήμοι είναι ο πρόσφατος νόμος 4819/2021 ο οποίος θέτει πολύ αυστηρό πλαίσιο για την διαχείριση των αστικών βιοαποβλήτων. Ήδη από το 2022 επιβάλλεται τέλος ταφής (το οποίο αυξάνεται σε ετήσια βάση μέχρι το 2027) για τις ποσότητες αστικών αποβλήτων που καταλήγουν σε ΧΥΤΑ. Με δεδομένη την πολύ μεγάλη καθυστέρηση υλοποίησης της μονάδας κομποστοποίησης του νησιού, οι Δήμοι οφείλουν να διερευνήσουν την δυνατότητα ενεργειακής αξιοποίησης μέρους των αστικών βιοαποβλήτων.

Με βάση το πιο πρόσφατο δεκαετές πρόγραμμα ανάπτυξης συστήματος μεταφοράς του ΑΔΜΗΕ, σε μια δεκαετία από τώρα η Λέσβος θα έχει διασυνδεθεί ηλεκτρικά με την ηπειρωτική Ελλάδα και τα γύρω νησιά. Η τοπική κοινωνία του νησιού πρέπει σύντομα να αναπτύξει το δικό της σχέδιο αξιοποίησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (βιομάζα, γεωθερμία κ.λπ.). Εάν δεν το κάνει, άλλοι θα εκμεταλλευθούν την συγκυρία της διασύνδεσης που δεν θα έχουν καμία σχέση με το νησί μας αλλά και καμία ευαισθησία για το φυσικό του περιβάλλον.

Ο Γιώργος Αυγουστίδης είναι Μηχανολόγος Μηχανικός