Κάποτε οι εφημερίδες, αλλά και οι ραδιοφωνικοί σταθμοί, ήταν σχολές δημοσιογραφίες. Οι εκκολαπτόμενοι δημοσιογράφοι ξεκινούσαν να γράφουν για τα εφημερεύοντα φαρμακεία κι ακολουθούσε η εξέλιξή τους, αν ερχόταν. Κάποιες από αυτές και οι δημοσιογράφοι τους, ήταν σημεία αναφοράς. Τις πρώτες δεκαετίες του περασμένου αιώνα οι επαρχιακές εφημερίδες ήταν εφάμιλλες της Αθήνας, σε κάποιες περιπτώσεις καλύτερες.

Ο «Ελεύθερος Λόγος» της Λέσβου ήταν Σχολή, σε αυτή μαθήτευσαν οι περισσότεροι δημοσιογράφοι του νησιού. Κάποιοι αν και είχαν προτάσεις από αθηναϊκές εφημερίδες δεν άφησαν ποτέ τον τόπο τους, γιατί κατ’ αυτούς στις αθηναϊκές εφημερίδες δούλευαν πρόχειρα.

Είχαν τις πολιτικές τους προτιμήσεις, με αρχές, έγραφαν και δημοσίευαν τις απόψεις τους με εγκυρότητα και αλληλοσεβασμό. Το «σφάξιμο», αναμεταξύ τους, γινόταν με ευπρέπεια, με το γάντι. Διαρκώς προσπαθούσαν να βελτιωθούν, να αυξήσουν τις στήλες τους με νέα θέματα και νέους συνεργάτες, έτσι ώστε να προσελκύσουν συνδρομητές και αναγνώστες. Και τότε έδιναν κουπόνια, λαχνούς, γινόταν διαγωνισμοί μεταξύ των αναγνωστών, σε ένα τελείως διαφορετικά πνεύμα και πρακτική, από αυτό που αναπτύχθηκε τα περασμένα χρόνια. Οι δημοσιογράφοι κι οι εκδότες ήταν καλοί επαγγελματίες. Υπερηφανευόταν ότι τα άρθρα της εφημερίδας των ήταν γραμμένα από τους δημοσιογράφους τους, και δεν αποτελούσαν αντιγραφή τηλεγραφημάτων και δελτίων τύπου. Κάποια ήταν ανυπόγραφα, γιατί οι αρθογράφοι δεν «γράφουν διά να γίνεται λόγος δι’ αυτούς». Κι αν ένιωθαν ότι υπάρχει κομματικό σφίξιμο, αντιεπαγγελματικό πνεύμα γύρω τους εγκατέλειπαν τη δημοσιογραφία, και τη δική τους εφημερίδα. Έτσι έπραξε ο σημαντικός λέσβιος εκδότης και δημοσιογράφος Στρατής Παπανικόλας. Το 1929 πουλά την εφημερίδα του «Ελεύθερος Λόγος», διακόπτει τη δημοσιογραφία και ανοίγει εμπορικό κατάστημα!

Τότε κάποια ηθοποιός είχε αγανακτήσει με τη συμπεριφορά του τύπου λέγοντας «Θα με κάνουν να σκάσω αυτοί οι δημοσιογράφοι. Αρνούνται να μου γράψουν τίποτε, έστω κι αν πρόκειται να με πουν και καρακάξα ακόμα!

Προτιμώ αυτό, από τη σιωπή των…». Ας σκεφτούμε τι θα έλεγε σήμερα, αν ζούσε την πρακτική και τη «δημοσιογραφία» που ασκούν οι πολλές εφημερίδες και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης. Τα τελευταία χρόνια έχει πέσει πολύ κυβερνητικό και επιχειρηματικό χρήμα, το οποίο έκανε πολλούς δημοσιογράφους κι εφημερίδες να ξεχάσουν την αποστολή τους. Υμνούν κατά κόρον την κυβέρνηση, σιωπούν για τα λάθη και τις παραλήψεις της, αδιαφορούν για σημαντικά κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά γεγονότα.

Υπάρχουν και χειρότερες περίοδοι, τότε που και ο τίτλος της εφημερίδας ενοχλούσε. Έτσι η μεταξική δικτατορία απαγορεύει, τον Σεπτέμβριο του 1936, την κυκλοφορία της εφημερίδας «Δημοκράτης», της Λέσβου. Η οποία κυκλοφόρησε την 1η Οκτωβρίου με τον ίδιο εκδότη, διευθυντή και δημοσιογράφους, με το ίδιο ενεργητικό και παθητικό, αλλά με τον τίτλο «Πρωινή»! Ευτυχώς όλα τα καταγράφει η ριμάδα η ιστορία.

*O Aριστείδης Καλάργαλης είναι Συγγραφέας, διδάκτορας Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας