Κάποια σχολεία έχουν εκπονήσει προγράμματα με θέμα “Οι δρόμοι της γειτονιάς μου”. Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες και ερευνούν από πού προέρχεται το όνομα του δρόμου που κατοικούν, των γειτονικών δρόμων και πλατειών. Έτσι πραγματοποιείται διαθεματική εργασία, καταπώς λέμε οι δάσκαλοι. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που η έρευνα των μικρών μαθητών μάς εκπλήσσει από τα ενδιαφέροντα στοιχεία που ανακαλύπτουν.

Αριστείδης Τόνος

Περπατώντας σε δρόμους και πλατείες γνωρίζουμε κάποιους που έδωσαν το όνομά τους. Όπως Ελύτης, Παλαμάς, Παπαδιαμάντης, Σεφέρης και άλλοι. Περισσότεροι γνωρίζουμε κάτι για τους ήρωες της επανάστασης του 1821 και για ευεργέτες του τόπου μας. Είναι αδύνατο να μην γνωρίζει, κι ο πιο απλός πολίτης, κάτι για τον Κολοκοτρώνη, τον Καραϊσκάκη, τον Μιαούλη, τη Μπουμπουλίνα. Οι Αθηναίοι γνωρίζουν αρκετά νησιά, εκτός των άλλων, από την ονομασία διαφόρων δρόμων των περιοχών όπου κατοικούν.

Για δύο χρόνια, την περίοδο σπουδών στην Ακαδημία Μυτιλήνης, διάβαινα τον δρόμο Γεωργίου Μούρα. Το ίδιο έκαναν, για δεκαετίες, χιλιάδες σπουδαστές της Ακαδημίας. Κατόπιν στο ίδιο κτήριο στεγάστηκαν τα Τεχνικά Λύκεια της Μυτιλήνης. Χιλιάδες μαθητές περπάτησαν το ίδιο δρόμο. Ίσως κάποιοι να αναρωτήθηκαν πώς πήρε ο δρόμος το όνομά του. Και κάποιοι να εντόπισαν στοιχεία για τον Γ. Μούρα. Μια κάθετος της Μούρα, δεξιά καθώς ανεβαίνουμε, έχει το όνομα Αριστείδης Τόννος. Λίγο πιο πάνω στα αριστερά άλλη κάθετος ονομάζεται οδός Νίκου Βολογιάννη.
Και οι τρεις τους εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής, γιατί ανάπτυξαν αντιστασιακή δράση, ήταν πατριώτες κι έδωσαν τη ζωή τους για την Ελλάδα.

Γεώργιος Μούρας

Ο Γιώργος Μούρας ήταν μέλος του δεύτερου κλιμακίου πληροφοριών της Μυστικής Αγγλικής Υπηρεσίας. Δούλευε ως μηχανικός σε πλοιάριο που μετέφερε πληροφορίες και υλικό στη Σμύρνη. Συνελήφθη το Μάιο του 1943 και βασανίστηκε από τη Γκεστάπο. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε στις φυλακές του στρατοπέδου Π. Μελά στη Θεσσαλονίκη. Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στις 2 Ιουλίου 1943.

Ο Νίκος Βολογιάννης ήταν κι αυτός μέλος του δεύτερου κλιμακίου πληροφοριών της Μυστικής Αγγλικής Υπηρεσίας. Ήταν ο συντάκτης του δελτίου πληροφοριών που έστελνε το κλιμάκιο με τον ασύρματο. Τότε ήταν διευθυντής του ξενοδοχείου “Αιγαίον”, στην προκυμαία Μυτιλήνης, στην άκρη της πλατείας Σαπφούς. Σ' αυτό έμεναν και σύχναζαν Γερμανοί αξιωματικοί, έτσι μπορούσε να αντλεί πληροφορίες. Συνελήφθη κι αυτός τον Μάιο του 1943, βασανίστηκε στη Γκεστάπο και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στις φυλακές του στρατοπέδου Π. Μελά στη Θεσσαλονίκη. Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στις 27 Ιουλίου 1943.

Ο Αριστείδης Τόννος σπούδασε στη νομική σχολή Αθηνών και ήταν ναυτικός πράκτορας. Για πολλά χρόνια ήταν δημοτικός σύμβουλος Μυτιλήνης. Ήταν μέλος του πρώτου κλιμακίου πληροφοριών της Μυστικής Αγγλικής Υπηρεσίας. Συνελήφθη τον Φεβρουάριο του 1942. μεταφέρθηκε κι αυτός στις φυλακές του στρατοπέδου Π. Μελά στη Θεσσαλονίκη. Εκτελέστηκε από τους Γερμανούς την 1 Μαρτίου 1943.Αυτές είναι τρεις περιπτώσεις εκτελεσμένων πατριωτών, Λέσβιων αγωνιστών κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής, ανάμεσα σε πολλούς άλλους.

Υστερόγραφο: Φέτος συμπληρώνονται ογδόντα (80) χρόνια από την Απελευθέρωση της Λέσβου από τους Γερμανούς και το τέλος της γερμανικής Κατοχής. Οφείλουμε, πρέπει, έχουμε υποχρέωση απέναντι στους εκτελεσμένους, σ' όσους έχασαν τη ζωή τους από τις κακουχίες, σ' όσους αγωνίστηκαν να τους τιμήσουμε λαμπρά, μαζί με την επέτειο των ογδοντάχρονων. Τώρα πρέπει οι δυο Δήμοι, η Περιφέρεια να προγραμματίσουν την οργάνωση δράσεων και εκδηλώσεων. Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου να συμβάλλει ανάλογα.

Ο χώρος εκτελέσεων, στα Τσαμάκια, πρέπει να απελευθερωθεί απ' ότι τον περιορίζει και τον ασχημίζει. Να ευπρεπιστεί καταπώς του αξίζει. Στα σχολεία μας να γίνουν ανάλογες εκδηλώσεις, μνήμης, Ιστορίας, να γνωρίσουν οι μαθητές την νεότερη ιστορία του τόπου μας. Το κάθε χωριό να τιμήσει χωριστά τους πατριώτες που έδωσαν τη ζωή τους για τη λεφτεριά μας. Να μάθουμε κάτι παραπάνω για τη ζωή τους. Να δούμε την όψη τους σε φωτογραφίες. Πρέπει να τους γνωρίσουμε ως συμπολίτες μας.
Στην Αγία Παρασκευή, έδρα της Αντίστασης, του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, να γίνουν οι αντίστοιχες εκδηλώσεις. Ο φετινός χρόνος ας είναι αυτός που θα βάλει τα θεμέλια για το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης της Λέσβου.
Πάρα πολλά στοιχεία περιλαμβάνονται στα σχετικά τρία βιβλία του, φίλου και παλιού συμφοιτητή, Γιώργου Γαλέτσα. 1) Στο σημάδι... (2010, 2) Λέσβιοι στην Εθνική Αντίσταση, Α΄ τόμος, (2016) και 3) Λέσβιοι στην Εθνική Αντίσταση, Β΄ τόμος, (2018).

Πολύ υλικό υπάρχει στην ιστοσελίδα που δημιούργησαν οι “Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας” Λέσβου, η οποία συνεχώς εμπλουτίζεται.Ο γράφων ετοιμάζει βιβλίο για την Απελευθέρωση της Λέσβου και τα γεγονότα των πρώτων μηνών.Και να είμαστε σίγουροι, οι μαθητές μας είναι καλοί ερευνητές, αρκεί να τους εμπιστευτούμε.