Την άμεση λήψη ειδικών μέτρων για την προστασία του προβάτου της φυλής Λέσβου, εν μέσω της κρίσης του αφθώδους πυρετού που πλήττει το νησί, ζητούν με ανοιχτή επιστολή τους προς την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, τις υπηρεσίες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και κάθε αρμόδιο φορέα τα μέλη της επιστημονικής ομάδας του έργου ΛΕΣΠΕΡ. 

Στην επιστολή τους οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η προβατοτροφία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παραγωγικούς τομείς της Λέσβου, με καθοριστική συμβολή στην τοπική οικονομία, την κοινωνική συνοχή και τη βιώσιμη ανάπτυξη του νησιού. Όπως σημειώνουν, ο κλάδος στηρίζει όχι μόνο εκατοντάδες οικογενειακές εκμεταλλεύσεις αλλά και την τυροκομία, τη μεταποίηση και το εμπόριο, με προϊόντα όπως το λαδοτύρι, η φέτα και το κασέρι.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη μοναδικότητα της τοπικής φυλής προβάτου Λέσβου, η οποία χαρακτηρίζεται ως πολύτιμος ζωικός γενετικός πόρος, προϊόν προσαρμογής αιώνων στις ιδιαίτερες συνθήκες του νησιού. Οι συντάκτες της επιστολής τονίζουν ότι η φυλή έχει αναπτύξει σημαντική ανθεκτικότητα σε ασθένειες και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής και παραγωγικής ταυτότητας της Λέσβου.

Στο κείμενο παρουσιάζονται επίσης οι σημαντικές επενδύσεις που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια για τη γενετική βελτίωση της φυλής μέσω προγραμμάτων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, με πιο πρόσφατο το έργο ΛΕΣΠΕΡ, το οποίο ολοκληρώθηκε την περίοδο 2023–2025. Μέσα από το συγκεκριμένο έργο δημιουργήθηκε στη Λέσβο αδειοδοτημένη εγκατάσταση συλλογής σπέρματος από κριούς της φυλής, εξοπλισμένο εργαστήριο, εκπαιδευμένο προσωπικό και γενετικό υλικό υψηλής αξίας, που μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην αποκατάσταση του ζωικού κεφαλαίου.

Οι επιστήμονες εκφράζουν έντονη ανησυχία για την πορεία της επιζωοτίας και ζητούν να προστατευθούν τόσο τα ζώα της φυλής όσο και οι υποδομές που έχουν δημιουργηθεί. Παράλληλα ζητούν να διατεθούν άμεσα οι αναγκαίοι πόροι για την εφαρμογή αυστηρών μέτρων βιοασφάλειας.

Μεταξύ των προτάσεων που καταθέτουν είναι η σοβαρή εξέταση του ενδεχομένου εμβολιασμού των σπερματοδοτών κριών αλλά και των υγιών ζώων που συμμετέχουν σε πρόγραμμα διατήρησης της φυλής, με ειδικά εμβόλια που επιτρέπουν τη διάκριση του εμβολιακού στελέχους από τον φυσικό ιό. Παράλληλα προτείνουν να εξεταστεί η εξαίρεση από τη σφαγή υγιών ζώων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα διατήρησης, επικαλούμενοι το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για την προστασία πολύτιμων γενετικών πόρων.

«Σε κάθε περίπτωση είναι σημαντικό οι αποφάσεις για τη θανάτωση προβάτων της φυλής Λέσβου να περιοριστούν στις απολύτως απαραίτητες», τονίζουν χαρακτηριστικά.

Η επιστολή υπογράφεται από τα μέλη της επιστημονικής ομάδας του έργου ΛΕΣΠΕΡ, ερευνητές του ΕΛΓΟ Δήμητρα, οι οποίοι δηλώνουν διαθέσιμοι να συμβάλουν με την επιστημονική τους γνώση σε ένα οργανωμένο σχέδιο στήριξης και αποκατάστασης της τοπικής κτηνοτροφίας.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της επιστολής:

Ανοιχτή επιστολή προς την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, τις υπηρεσίες του Υπ.Α.Α.Τ. και κάθε ενδιαφερόμενο

Η προβατοτροφία είναι κρίσιμος παραγωγικός τομέας, ιστορικά συνδεδεμένος με τη Λέσβο και με σημαντική συμβολή στην οικονομική ανάπτυξή. Ο μεγάλος αριθμός των οικογενειακών προβατοτροφικών εκμεταλλεύσεων, στις οποίες δραστηριοποιούνται και νέοι κτηνοτρόφοι, συμβάλλει στην κοινωνική συνοχή και τη βιώσιμη ανάπτυξη του νησιού. Παράλληλα στηρίζει την ευρύτερη τοπική οικονομική δραστηριότητα, που περιλαμβάνει τη μεταποίηση, την τυροκομία (ΠΟΠ τυριά: λαδοτύρι, φέτα, κασέρι) και το εμπόριο.

Η τοπική φυλή προβάτου Λέσβου ανήκει στους τοπικούς ζωικούς γενετικούς πόρους, και αποτελεί προϊόν εξέλιξης και προσαρμογής αιώνων στο περιβάλλον στο οποίο εκτρέφεται, ενώ έχει αναπτύξει σημαντική ανθεκτικότητα σε ασθένειες. Η φυλή αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού και η προστασία της είναι επιτακτική ανάγκη.

Αναγνωρίζοντας τα παραπάνω, το ΥπΑΑΤ χρηματοδοτεί επί σειρά ετών (ΠΑΑ – Δράση 10.2.1. - Γενετικοί Πόροι στην Κτηνοτροφία) τη συστηματική παρακολούθηση, καταγραφή των αποδόσεων, της γενεαλογίας και τη γενετική βελτίωση της φυλής προβάτου Λέσβου και πρόσφατα (2023-2025) χρηματοδότησε (ΠΑΑ, Μέτρο 16, Υπομέτρο 16.1-16.2) μέσω της ΠΒΑ το έργο ΛΕΣΠΕΡ (κωδικός Μ16ΣΥΝ2-00084) που είχε ως αντικείμενο τη «Δημιουργία εγκατάστασης συλλογής σπέρματος από κριούς φυλής Λέσβου, για τις ανάγκες των εκτροφέων προβάτου φυλής Λέσβου»

Το έργο ΛΕΣΠΕΡ (htps://lesper.gr/ ) παρέδωσε

1. εξοπλισμένο εργαστήριο ελέγχου, επεξεργασίας και συσκευασίας νωπού σπέρματος κριού, καθώς και εξοπλισμό απαραίτητο για την εφαρμογή της Τεχνητής Σπερματέγχυσης (Τ.Σ.) σε προβατοτροφικές μονάδες.

2. εκπαιδευμένους σπερματοδότες κριούς φυλής Λέσβου α) υψηλής γενετικής αξίας, με βάση τα στοιχεία που καταγράφονται στο πλαίσιο της Δράσης 10.2.1 και

β) γονιμοποιητικής ικανότητας ελεγμένης, τόσο στο εργαστήριο (in vitro) όσο και in vivo μετά από Τ.Σ. σε επιλεγμένα θηλυκά εκτροφών της Ένωσης Κτηνοτρόφων προβάτου Φυλής Λέσβου (ΕΚΠΦΛ) και του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κλειούς (ΑΣΚ).

3. εκπαιδευμένο προσωπικό. Συνεργάτης του έργου, που ζει και εργάζεται στη Λέσβο, απέκτησε σημαντικότατη εμπειρία στην εκπαίδευση σπερματοδοτών κριών και στους χειρισμούς του νωπού σπέρματος κατά τη συλλογή, την επεξεργασία, τη συσκευασία και τη μεταφορά του στις μονάδες και διαθέτει άδεια σπερματεγχύτη.

4. έντυπο υλικό με οδηγίες για την εφαρμογή της Τ.Σ. σε εκτροφές προβάτου στο οποίο, πέρα από τις δραστηριότητες και τα αποτελέσματα του έργου «ΛΕΣΠΕΡ», αναλύονται οι προϋποθέσεις και οι ορθές πρακτικές εφαρμογής της Τ.Σ. σε κτηνοτροφικές μονάδες και τα οφέλη της.

Η εγκατάσταση αυτή, που ανήκει στην ΕΚΠΦΛ, αδειοδοτήθηκε από το Υπ.Α.Α.Τ. (Α.Π. 230559, 29/8/2025) και μπήκαν έτσι οι βάσεις για την εκτεταμένη συστηματική εφαρμογή της Τ.Σ., που αναμένεται να συμβάλλει καθοριστικά στην επιτάχυνση της γενετικής βελτίωσης της φυλής και να αποφέρει σημαντικό οικονομικό όφελος για τους κτηνοτρόφους.

Το τελευταίο διάστημα παρακολουθούμε με μεγάλη ανησυχία την εξέλιξη της επιζωοτίας του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο και καλούμε τις αρμόδιες αρχές να λάβουν άμεσα όλα τα απαραίτητα μέτρα για τη διασφάλιση της προστασίας του προβάτου φυλής Λέσβου και όλων των υποδομών που περιγράφονται παραπάνω και μπορούν να έχουν σημαντικό ρόλο στην αποκατάσταση του ζωικού κεφαλαίου.

Επιβάλλεται να διατεθούν άμεσα οι αναγκαίοι πόροι για την εφαρμογή των απολύτως απαραίτητων και αναντικατάστατων μέτρων βιοασφάλειας. Παράλληλα, προτείνεται να εξεταστεί σοβαρά α) το ενδεχόμενο εφαρμογής εμβολιασμού των σπερματοδοτών κριών, αλλά και των υγιών ζώων στις εκτροφές προβάτου φυλής Λέσβου, που συμμετέχουν στη Δράση 10.2.1, με εμβόλια που επιτρέπουν το διαχωρισμό του εμβολιακού στελέχους του ιού από τον φυσικό ιό και β) το ενδεχόμενο εξαίρεσης από τη σφαγή των υγιών ζώων στις εκτροφές προβάτου φυλής Λέσβου, που συμμετέχουν στη Δράση 10.2.1, ως πολύτιμου γενετικού πόρου που απειλείται (Regulation EU 2016/1012, Regulation EU 2016/429). Σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό οι αποφάσεις για τη θανάτωση προβάτων της φυλής Λέσβου να περιορισθούν στις απολύτως απαραίτητες.

Είμαστε στη διάθεση της Περιφέρειας και των αρμόδιων Διευθύνσεων του Υπ.Α.Α.Τ. για να συνδράμουμε με την επιστημονική μας γνώση και εμπειρία σε ένα οργανωμένο σχέδιο στήριξης των εκτροφών της φυλής προβάτου Λέσβου.

Τα μέλη της επιστημονικής ομάδας του έργου ΛΕΣΠΕΡ

Φωτεινή Σαμαρτζή, DVM, PhD, Κύρια Ερευνήτρια, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ – Συντονίστρια

Χριστίνα Λίγδα, MSc, PhD, Διευθύντρια Ερευνών, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ

Κωνσταντίνος Ρέκκας, DVM, PhD, Κύριος Ερευνητής, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ

Αικατερίνη Σαράτση, DVM, PhD, Κύρια Ερευνήτρια, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ

Θεοδώρα Τσιλιγιάννη, DVM, PhD, Διευθύντρια Ερευνών, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ