Διακόσια τριάντα χρόνια πριν, λίγες ημέρες πριν την κατάληψη της Βαστίλης, η Ευρωπαϊκή κούνια, έπειτα από μια μακρά περίοδο ακινησίας, άρχισε πάλι να αιωρείται. Συνεχίζοντας την κίνησή της, είχε αφήσει πίσω της την τυραννία ετών και με ορμή που φαινόταν ασυγκράτητη υψωνόταν ακάθεκτη προς τον γαλανό ουρανό της ελευθερίας. Επί πολλά χρόνια η κούνια ανέβαινε όλο και πιο ψηλά, σε ακόμη υψηλοτέρα επίπεδα δημοκρατίας. Όμως να που σταδιακά η ταλάντωση γινόταν λιγότερο έντονη, η κούνια είχε πλησιάσει στην κρίσιμη καμπή της τροχιάς της και έπειτα από μια μικρή στιγμή ακινησίας, άρχισε να κινείται προς το έδαφος, με ολοένα και μεγαλύτερη ταχύτητα. Με την ιδία, αν όχι μεγαλύτερη ορμή, η κούνια επέστρεφε μαζί με τους αναβάτες της από την ελευθερία, στην άλλη πλευρά, την τυραννία.

Όποιος δεν θέλει να νιώσει το έντονα αρνητικό αίσθημα του πόνου ή να μην πέσει εκτός της κούνιας, πρέπει να ανακαλύψει τους νόμους που διέπουν την κίνησή της και να αντιληφθεί πως στην Ιστορία βρισκόμαστε αντιμέτωποι με κινήσεις σαν του εκκρεμούς γιατί ακόμη και αν δεν είναι πάντα εμφανές μεταφερόμαστε μονίμως απ' την απολυταρχία στη δημοκρατία και απ' τη δημοκρατία πίσω στην απόλυτη δικτατορία.

Ο βαθμός ατομικής ελευθερίας που μπορεί ένας λαός να κατακτήσει και να διατηρήσει, εξαρτάται απ' τον βαθμό της πολιτικής του ωριμότητας. Η πολιτική ωρίμανση των μαζών δεν ακολουθεί σταθερά ανοδική πορεία, όπως η ωρίμανση ενός ανθρώπου, αλλά διέπεται από πιο σύνθετους νόμους και συνίσταται στην ικανότητά τους να αντιλαμβάνονται ουσιαστικά τα συμφέροντά τους. Αυτό αρχικά προϋποθέτει μια κάποια κατανόηση της διαδικασίας παραγωγής και διανομής των αγαθών αλλά στις μέρες μας λόγω των επιπλέον δομών και τεχνολογικών κατακτήσεων απαιτεί πολλά περισσότερα. Η ικανότητα λοιπόν ενός λαού να αυτοκυβερνάται δημοκρατικά, είναι ανάλογη με τον βαθμό στον οποίο αυτός κατανοεί τη δομή και τη λειτουργία της κοινωνίας στο σύνολό της.

Ωστόσο, κάθε εξέλιξη κάνει πιο σύνθετους τους μηχανισμούς της διακυβέρνησης και της οικονομίας, οδηγεί στην εμφάνιση καινούργιων παραγόντων και καινούργιων συνδυασμών, τους οποίους οι μάζες δεν είναι σε θέση για ένα χρονικό διάστημα να αφομοιώσουν. Με κάθε άλμα στην πρόοδο της τεχνικής, η αντίστοιχη πνευματική εξέλιξη των μαζών μένει ένα βήμα πίσω, προκαλώντας έτσι μια πτώση στο βαρόμετρο της πολιτικής ωριμότητας. Μερικές φορές απαιτούνται πολλά χρόνια -ή ακόμη γενιές ολόκληρες- έως ότου το επίπεδο κατανόησης ενός λαού προσαρμοστεί. Όταν προσαρμοστεί και πάψει να υπολείπεται της κατάστασης, ακολουθεί η κατάκτηση της δημοκρατίας μέχρι τη στιγμή που το επόμενο άλμα τεχνικού πολιτισμού (μηχανοκίνητος αργαλειός, ατμομηχανή, χρηματοπιστωτική, Internet κ.α.) φέρει πάλι τις μάζες σε κατάσταση σχετικής ανωριμότητας, επιτρέποντας -ή επιβάλλοντας- την εγκαθίδρυση, με τη μια ή την άλλη μορφή απολυταρχικού καθεστώτος.

Αυτή η εξελικτική διαδικασία μπορεί να παραλληλιστεί με την ανάδυση ενός πλοίου σε μια διώρυγα με διαδοχικές δεξαμενές. Όταν το πλοίο μπαίνει στη διώρυγα, βρίσκεται σε χαμηλή στάθμη σε σχέση με τις δυνατότητες της δεξαμενής, σταδιακά υψώνεται, ώσπου η στάθμη του νερού να φτάσει στο ανώτατο δυνατό σημείο. Ωστόσο, αυτό το ύψος είναι φαινομενικό αφού η επόμενη δεξαμενή είναι ψηλότερη και η διαδικασία της ανύψωσης πρέπει να ξαναρχίσει. Τα τοιχώματα των δεξαμενών είναι το αντίστοιχο με τα επίπεδα του τεχνικού πολιτισμού και η στάθμη του νερού σε κάθε δεξαμενή είναι το αντίστοιχο της πολιτικής ωριμότητας των μαζών.

Η εφεύρεση της ατμομηχανής, μια από τις πρώτές επαναστάσεις, εγκαινίασε μια περίοδο ταχύρρυθμης αντικειμενικής προόδου και, κατ' επέκταση, εξίσου ταχύρρυθμης υποκειμενικής πολιτικής οπισθοδρόμησης. Η τεχνολογική εποχή είναι ακόμα νεοφερμένη στην Ιστορία, γι' αυτό και η αφομοίωσή της από τις μάζες παραμένει ακόμη μικρή. Εξηγήσιμο λοιπόν γιατί το επίπεδο πολιτικής ωριμότητας στον 20ο αιώνα είναι χαμηλότερο απ' ότι ήταν τους τελευταίους πέντε αιώνες π.Χ. ή στα τέλη της φεουδαλικής εποχής. Ένα από τα λάθη της σοσιαλιστικής θεωρίας ήταν να πιστεύει ότι το επίπεδο συνειδητότητας των μαζών ανεβαίνει συνεχώς και σταθερά, εξού και η αδυναμία της να αντιδράσει στην πιο πρόσφατη κίνηση του εκκρεμούς, τον ιδεολογικό αυτοακρωτηριασμό των λαών. Πίστεψε ότι η προσαρμογή της συνείδησης ήταν απλή διαδικασία, μερικών ετών κι όμως, σύμφωνα με τα ιστορικά παραδείγματα ήταν υπόθεση αιώνων. Οι λαοί της Ευρώπης, πόσο μάλλον αυτοί που ζουν στην περιφέρειά της, απέχουν ακόμη πολύ απ' το να έχουν αφομοιώσει πνευματικά τις συνέπειες που είχε η εμφάνιση της ατμομηχανής, της ιατρικής, της τεχνολογίας. Συνεπώς, είναι βέβαιο πως το καπιταλιστικό σύστημα θα καταρρεύσει, πριν καλά-καλά οι μάζες καταλάβουν πως λειτουργεί.

Στην πατρίδα της -εκάστοτε- Επανάστασης, η σκέψη των μαζών διέπεται κι εκεί απ' τους ίδιους νόμους όπως και οπουδήποτε αλλού. Έχουν μπεί στην επόμενη, πιο ψηλή δεξαμενή, αλλά βρίσκονται ακόμη στο χαμηλότερο επίπεδο της στάθμης του νερού, με το νέο οικονομικό σύστημα, που έχει αντικαταστήσει το παλιό, να τους είναι ακόμη ακατανόητο. Η επίμονη και επίπονη διαδικασία ανόδου πρέπει να ξαναρχίσει και θα περάσουν αρκετές γενιές πριν ο λαός μπορέσει να καταλάβει τη νέα κατάσταση πράγματων, που ο ίδιος δημιούργησε με την Επανάσταση. Μέχρι τότε πάντως, μια δημοκρατική μορφή διακυβέρνησης είναι αδύνατη, ο βαθμός ατομικής ελευθερίας είναι μικρότερος απ' ότι οπουδήποτε αλλού και οι ηγέτες είναι υποχρεωμένοι να κυβερνούν «εν κενώ» καλλιεργώντας πολιτική συνείδηση. Με βάση τα κλασικά νεοφιλελεύθερα πρότυπα, το θέαμα της κοινωνικής «ωρίμανσης» δεν είναι ούτε ευχάριστο, ούτε ελκυστικό, ούτε ωφέλιμο γι' αυτό και το κενό εκεί, θα καλυφθεί με άλλους τρόπους, συνήθως δόλιους. Αλίμονο στον διεκπεραιωτικό αφελή που θέλει να ξέρει μόνο το «πως» και όχι το «γιατί». Αλίμονο, όμως, και στην αντιπολίτευση σε μια περίοδο σχετικής ανωριμότητας των μαζών όπως αυτή που ζούμε.

Σε περιόδους ωριμότητας, η αντιπολίτευση έχει καθήκον και αποστολή να απευθύνεται στις μάζες. Σε περιόδους όμως πνευματικής ανωριμότητας, μόνο δημαγωγοί επικαλούνται την «αλάνθαστη κρίση του λαού», γι’ αυτό και σε αυτές τις περιπτώσεις η «παραδοσιακή» αντιπολίτευση έχει ελάχιστες επιλογές. Είτε να καταλάβει την εξουσία πραξικοπηματικά, δίχως να μπορεί να βασιστεί στην υποστήριξη των μαζών, είτε να παραμείνει στην κούνια με βουβή απόγνωση και να «κοιμηθεί εν σιωπή», συστημικά. Σχεδόν ολόκληρη η Ιστορία δείχνει στιγματισμένη, καταδικασμένη στο χειμώνα της αποτυχίας, με παρόμοιες φιλοσοφίες να μην ήταν παρά μέσο για τη συνέχεια του εκφυλισμού της φυσικής, την παγίωση του χάσματος σε όποιο σημείο κι αν βρίσκεται το εκκρεμές. Ένα καθεστώς φαινόμενο, που για κάποιους αποτελεί «ιστορική αναγκαιότητα» ενώ για κάποιους άλλους νόσο. Οι συντηρητικοί θα προτιμήσουν την αύξηση της εντροπίας, την ομοιογένεια, τη συνέχεια. Οι άτακτοι, οι ασύμβατοι, οι ταραχοποιοί, οι αμφισβητίες δεν τρέφουν κανένα σεβασμό στο status quo. Χιλιάδες άνθρωποι, χιλιάδες χρόνια, πολεμούν κατά της οικονομικής αναγκαιότητας, της κατάκτησης, της περιουσίας. Αυτή είναι η βασική ασθένεια της ανθρωπότητας, η μήτρα του κακού.. ο καρκίνος που της τρώει τα σωθικά.

Σε αυτή τη βασική ασθένεια, η επιλογή της «σύγχρονης» αντιπολίτευσης είναι αυτή της ανοσοθεραπείας. Η προσπάθεια να ενεργοποιηθούν τα λευκά αιμοσφαίρια-κλειδιά του ανοσοποιητικού της κοινωνίας, του πνεύματος, της πολιτικής. Η ενεργοποίηση των ασύμβατων είναι τα αντισώματα, η ελπίδα και η αντίσταση στη σισύφεια καταδίκη να κοιτάζουμε απαθείς το εκκρεμές να συνεχίζει.