Τις τελευταίες εβδομάδες αναπτύσσεται μια έντονη συζήτηση γύρω από την απομάκρυνση πέργκολων, τεντών και κατασκευών της εστίασης, με το επιχείρημα ότι πρόκειται για πράξη περιβαλλοντικής ευθύνης και αποκατάστασης του δημόσιου χώρου. Η συζήτηση αυτή, ωστόσο, αφήνει εκτός κάδρου μια κρίσιμη παράμετρο. Τη συνολική στάση της πολιτείας απέναντι στο περιβάλλον και τη συνέπεια με την οποία εφαρμόζεται η νομιμότητα.

Η αυστηρότητα έχει αξία μόνο όταν είναι καθολική

Η τήρηση κανόνων στον αστικό χώρο είναι αναγκαία. Προφανώς ο δημόσιος χώρος δεν μπορεί να ιδιωτικοποιείται ανεξέλεγκτα και η εικόνα των πόλεων δεν μπορεί να καθορίζεται από πρόχειρες και άναρχες κατασκευές. Όμως η αυστηρότητα αποκτά νόημα μόνο όταν εφαρμόζεται οριζόντια και όχι επιλεκτικά. Όταν εμφανίζεται μόνο εκεί όπου το πολιτικό κόστος είναι χαμηλό, χάνει το ηθικό της βάρος.

Στη Λέσβο το παράδειγμα της Βάστριας παραμένει χαρακτηριστικό. Μια περιοχή ενταγμένη στο δίκτυο Natura, με υψηλή περιβαλλοντική αξία, όπου προχώρησαν βαριές κατασκευές και εκτεταμένες παρεμβάσεις στο φυσικό τοπίο, παρά τις αντιδράσεις επιστημονικών φορέων, συλλογικοτήτων και κατοίκων. Εκεί η περιβαλλοντική ευαισθησία από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας όχι μόνο δεν εκδηλώθηκε αλλά εκεί αγνοήθηκαν κανόνες, η νομοθεσία ακόμα και οι δικαστικές αποφάσεις.Δυο μέτρα και δυο σταθμά.

Το ίδιο μοτίβο καταγράφεται και αλλού. Τουριστικές υποδομές, μεγάλα έργα και ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν χωροθετηθεί σε περιοχές Natura ή σε ευαίσθητα οικοσυστήματα με διαδικασίες ταχείας αδειοδότησης και περιορισμένη δημόσια διαβούλευση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το επιχείρημα της ανάπτυξης φαίνεται να υπερισχύει σταθερά της προστασίας του περιβάλλοντος.

Πέργκολες ως περιβαλλοντική πολιτική ή διαχείριση εικόνας

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η αυστηρότητα απέναντι στις πέργκολες της εστίασης μοιάζει δυσανάλογη. Όχι επειδή δεν πρέπει να υπάρχουν κανόνες, αλλά επειδή παρουσιάζεται ως περιβαλλοντική τομή ενώ δεν συνοδεύεται από μια συνεπή πολιτική προστασίας του χώρου σε όλα τα επίπεδα. Η νομιμότητα δεν μπορεί να εφαρμόζεται αποσπασματικά.

Η κυβέρνηση εμφανίζεται ως αυστηρός ρυθμιστής της κατάστασης με τις πέργκολες, χωρίς μεταβατικό σχεδιασμό και χωρίς ένα ολοκληρωμένο όραμα για το πώς συνδυάζεται η οικονομική δραστηριότητα με την ποιότητα ζωής.

Η εικόνα των πόλεων μπορεί να βελτιώνεται όπου απομακρύνονται πρόχειρες κατασκευές.  Αυτό όμως δεν αρκεί για να βαφτιστεί περιβαλλοντική πολιτική μια μεμονωμένη παρέμβαση, όταν την ίδια στιγμή η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος παραμένει επιλεκτική.

Το περιβάλλον δεν τελειώνει στο πεζοδρόμιο

Το περιβάλλον δεν είναι μόνο τα πεζοδρόμια και οι πέργκολες. Είναι τα δάση, οι ακτές, οι περιοχές Natura, οι κυβερνητικές παρεμβάσεις που αλλάζουν ανεπιστρεπτί το τοπίο. Αν εκεί δεν ισχύουν οι ίδιοι αυστηροί κανόνες, τότε η συζήτηση για τον δημόσιο χώρο μετατρέπεται σε διαχείριση εικόνας.

Η εστίαση δεν απειλείται από τον σεβασμό στον κοινόχρηστο χώρο. Απειλείται από την ασυνέπεια της κυβέρνησης και από την έλλειψη σταθερών κανόνων. Όπως και η πόλη δεν αναβαθμίζεται με αποσπασματικά μέτρα, αλλά με πολιτικές που έχουν συνέχεια, δικαιοσύνη και αξιοπιστία.

Η υποκρισία της επικοινωνίας

Και μέσα σε αυτό το πλαίσιο δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη και η στάση ορισμένων τοπικών παραγόντων που εκπροσωπούν τον επαγγελματικό κόσμο της Λέσβου. Πρόκειται για συμπεριφορές που αγγίζουν τα όρια της υποκρισίας.

Εμφανίζονται να δίνουν έναν δήθεν αγώνα την ύστατη στιγμή, ενώ για μεγάλο χρονικό διάστημα όχι μόνο δεν άρθρωσαν καμία αντίρρηση, αλλά έσπευσαν να συγχαρούν τον πρόεδρο της ΝΔ και πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη όταν ανακοίνωσε το αυτονόητο με το μειωμένο ΦΠΑ στα νησιά.

Από τη μια εμφανίζονται ως διεκδικητές των δικαίων της εστίασης για τις πέργκολες και από την άλλη χειροκροτούν συνολικά τις κυβερνητικές επιλογές που διαμορφώνουν το ίδιο πλαίσιο στο οποίο σήμερα δηλώνουν ότι αντιδρούν. Μια τέτοια στάση δεν συγκροτεί σοβαρή διεκδίκηση και δύσκολα μπορεί να ληφθεί στα σοβαρά από οποιονδήποτε κυβερνητικό υπεύθυνο.