Για τα Ρωμιόπουλα έγραψες και τη στερνή σου αράδα,
Την ιστορία ζωντάνεψες, για μια καινούργια Ελλάδα!.

Στ’ακρόγιαλα της Εφταλούς, ζούν οι «παλιοί σκοποί» σου,
Φως κι ομορφιά, και πάλι φως φωτίζουν τη σιωπή σου...
( Μήτσος Τσιάμης, Δοξαστικά)

Ο Μήτσος Τσιάμης (1919-2008), μεγαλωμένος στον Μόλυβο της Λέσβου, υπήρξε συμβολαιογράφος, αξιόλογος ποιητής και οξυδερκής κριτικός, με πλούσια πνευματική παραγωγή. Βαθύς γνώστης του έργου του Αργύρη Εφταλιώτη (1849-1923) αποτύπωσε με ευαισθησία και διεισδυτικότητα την προσωπικότητα και τη συμβολή του στα ελληνικά γράμματα. Τα Δοξαστικά του προβάλλουν τις κύριες αρετές και την πνευματική ακτινοβολία του μεγάλου Λέσβιου δημιουργού.
Ας δούμε μερικούς στίχους από τα Δοξαστικά :

1. Πρώτος ανάμεσα στους τρεις, δάσκαλος πλούσιας χάρης,
του ένθεου λόγου αφηγητής, και του λαού λυράρης,
το αηδόνι της δημοτικής, σ᾽ ανάκραξε ο Ψυχάρης.

Σκίτσο Πάνου Βαλσαμάκη στο βιβλίο Δοξαστικά 

Ο Εφταλιώτης, ηγετική μορφή του δημοτικισμού («πρώτος ανάμεσα στους τρεις»), μαζί με τον Ψυχάρη και τον Πάλλη, χαρακτηρίζεται «δάσκαλος πλούσιας χάρης» και «αφηγητής του ένθεου λόγου». Ο Ψυχάρης τον αποκάλεσε «αηδόνι της δημοτικής» και «λυράρη του λαού», υπογραμμίζοντας τη λυρικότητα και τη βαθιά σύνδεση του έργου του με τη λαϊκή ψυχή, που την εξέφρασε με αυθεντικότητα και υψηλή τέχνη.

2. Με παραμύθια ιστόριζες και με παλληκαρίσια,
λόγια, που στάζανε φωτιά, για τα σωστά και τα ίσια.

Οι στίχοι αναδεικνύουν τη διπλή δύναμη του λόγου του Εφταλιώτη: τα «παραμύθια» λειτουργούν ως φορείς παράδοσης και συλλογικής μνήμης. Με τη φράση «παλληκαρίσια λόγια» που στάζανε φωτιά» προβάλλεται ο ευθύς, θαρραλέος, δυναμικός του λόγος, που αφυπνίζει και κινητοποιεί, αποτελώντας μέσο ηθικής διαπαιδαγώγησης και υπεράσπισης της δικαιοσύνης.

3. Όλη τη γνώση στάλαξες στου «πηγαδιού τα χείλη» και τη σοφία του λαού, στο θείο σου κοντύλι.

Βάρδε του Λόγου, δάσκαλε, στου γένους τα θρανία!
Άσβηστη αιώνια θα κρατάς, τη Μηθυμναία λυχνία!

Λαϊσιε μας τραγουδιστή, της Γλώσσας λάλο αηδόνι,
δεντρί ο λόγος που φύτεψες κι ολοχρονίς ψηλώνει.

Στους παραπάνω στίχους εξυμνείται η πνευματική προσφορά του Εφταλιώτη και η διαχρονική αξία του έργου του. Η εικόνα του «πηγαδιού» παραπέμπει στο βαθύ απόθεμα της λαϊκής παράδοσης και σοφίας, από το οποίο ο Εφταλιώτης άντλησε και μετέδωσε αισθήματα, διδαχές και γνώσεις.

Ο χαρακτηρισμός του ως «βάρδου του Λόγου» και «δασκάλου» αναδεικνύει τη διττή του ιδιότητα, εκείνη του δημιουργού και του παιδαγωγού, που συνέβαλε στη μόρφωση του γένους. Η «Μηθυμναία λυχνία» συμβολίζει το άσβεστο φως του έργου του, που διατηρεί ζωντανή την παράδοση και την ιστορική μνήμη. Το τελευταίο δίστιχο κορυφώνει την αναγνώρισή του. Ο λόγος του Εφταλιώτη παρομοιάζεται με δέντρο που υψώνεται αδιάκοπα, σύμβολο ζωτικότητας και διαρκούς επίδρασης. Η πνευματική του κληρονομιά συνεχίζει να εμπνέει και να καθοδηγεί τις επόμενες γενιές.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο Μυτιληνιός μουσικοδιδάσκαλος και συνθέτης Νίκος Τσιριγώτης έχει μελοποιήσει τρία από τα Δοξαστικά και έντεκα ακόμη άλλα ποιήματα του Αργύρη Εφταλιώτη στο πλαίσιο Αφιερώματος Μνήμης για τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τη γέννησή του. Τραγούδι Γιώργος Γέργος. Η διεύθυνση για να τα ακούσετε: https://welcometolesvos.com/el/mnimi-argiri-eftalioti/.