Βρέθηκα στην πρωτεύουσα της Αλβανίας, τα Τίρανα, στο πλαίσιο εκπαιδευτικής επίσκεψης στο Πανεπιστήμιο Τιράνων. Δεν είναι δυνατόν να αποτυπώσει κανείς πλήρως τι συμβαίνει στη χώρα μέσα από μια παραμονή λίγων ημερών, ωστόσο, αξίζει να μοιραστώ όσα κατάλαβα κατά τη διάρκεια της εβδομάδας που έμεινα εκεί.

Μιλώντας με συναδέλφους στο Πανεπιστήμιο, μου ανέφεραν ότι το μεγαλύτερό τους πρόβλημα είναι η έλλειψη νέων ανθρώπων που επιλέγουν να σπουδάσουν στη χώρα. Το Πανεπιστήμιο των Τιράνων, που κάποτε είχε 30.000 φοιτητές, σήμερα έχει περίπου 20.000. Οι νέοι φεύγουν, καθώς το κόστος ζωής είναι υψηλό και προτιμούν να μεταναστεύσουν σε άλλες χώρες για να σπουδάσουν να εργαστούν και να αναζητήσουν καλύτερες προοπτικές για το μέλλον τους. Παράλληλα, υπάρχει δημογραφικό πρόβλημα, ο δείκτης γονιμότητας έχει μειωθεί στα 1,7 παιδιά ανά γυναίκα — λίγο υψηλότερος από αυτόν της Ελλάδας, που βρίσκεται στο 1,4.

Το επίμαχο έργο στη Σβέρνιτσα και η πολιτική θύελλα

Στο επίκεντρο της δημόσιας αντιπαράθεσης βρίσκεται η επένδυση που προωθείται στην περιοχή της Σβέρνιτσα, κοντά στη λιμνοθάλασσα της Νάρτας, έναν από τους σημαντικότερους υγροβιότοπους της χώρας. Το έργο συνδέεται με κεφάλαια από το Κατάρ και με την ΙβάνκαΤραμπ και τον σύζυγό της ΤζάρεντΚούσνερ, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις. Η ανάπτυξη φρακτών στην παραλία που εμπόδιζαν την είσοδο των πολιτών στην επένδυση ξεσήκωσε τους πολίτες.

Η Αλβανία δεν έχει παράδοση μαζικών διαδηλώσεων. Είναι εντυπωσιακό ότι ένα περιβαλλοντικό ζήτημα κατάφερε να ενώσει χιλιάδες πολίτες σε όλη τη χώρα. Από τις 30 Μαΐου, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώνονται καθημερινά στην κεντρική πλατεία των Τιράνων, ζητώντας την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα, ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία τα τελευταία 13 χρόνια (2013–2026) και υπήρξε δήμαρχος Τιράνων για 11 χρόνια (2000–2011). Ένας πολιτικός με καλλιτεχνικό υπόβαθρο, γνωστός για τις αισθητικές παρεμβάσεις του στην πόλη.

Η «επανάσταση των φλαμίνγκο». Οι διαδηλωτές έξυπνα χρησιμοποίησαν σαν σύμβολο του αγώνα τους τα συμπαθή φλαμίνγκο

Η ποικιλομορφία των διαδηλωτών είναι εντυπωσιακή: οικολόγοι, νέοι που δεν θέλουν να εγκαταλείψουν τη χώρα, πολίτες που αμφισβητούν το πολιτικό σύστημα, ακόμη και εθνικιστές που οραματίζονται μια «μεγάλη Αλβανία». Η εικόνα θυμίζει έντονα τις πλατείες της Ελλάδας το 2012.

Η πορεία ξεκινά καθημερινά από την κεντρική πλατεία και κατευθύνεται προς το γραφείο του πρωθυπουργού. Αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν η σχεδόν πλήρης απουσία αστυνομικών δυνάμεων — κάτι αδιανόητο για τα ελληνικά δεδομένα που όπως θυμάστε σε ανάλογες πορείες το 2012 τα ΜΑΤ διέλυαν όλες τις πορείες.

Μπροστά από το Μέγαρο του Πρωθυπουργού, οι οικολόγοι έχουν φέρει για τους διαδηλωτές  ομοιώματα φλαμίνγκο και οργανώνουν δημιουργικές δραστηριότητες για να ζωγραφίζουν τα παιδιά. Η πόλη έχει γεμίσει με πλακάτ και μικρά γκράφιτι με το σύνθημα «FlamingoRevolution». Στην πλατεία, πολίτες ανεβαίνουν στο μικρόφωνο και μιλούν, ενώ κυματίζουν αλβανικές σημαίες και ακούγεται το σύνθημα «Η Αλβανία στους Αλβανούς», που θυμίζει το «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες» του Ανδρέα Παπανδρέου το 1981.

Ένα άλλο σύνθημα, «Ramajepedorëheqjen», ακούγεται στον ρυθμό γνωστού ελληνικού συνθήματος «Μητσοτάκη γ@#*αι». Σημαίνει «Ράμα, παραιτήσου». Συχνά ακούγεται και το «Ράμα στη φυλακή – Μπερίσα στη φυλακή».

Τι λένε οι άνθρωποι που διαδηλώνουν

Μίλησα με πολλούς διαδηλωτές για να καταλάβω τι τους έφερε στον δρόμο.

• Ο Πέτρος, γεννημένος στην Ελλάδα, συμμετέχει στις πορείες φορώντας στο κεφάλι ένα τεράστιο ροζ φλαμίνγκο-σωσίβιο. Ζητά την παραίτηση της κυβέρνησης και την αλλαγή ενός συστήματος που, όπως λέει, «στηρίζεται στη διαφθορά». Δεν τον ενδιαφέρει ποιος θα είναι ο επόμενος πρωθυπουργός — αρκεί να μην προέρχεται από την παλιά φρουρά των πολιτικών που κυβερνούν εδώ και 35 χρόνια.
• Η Πάολα ζητά μόνο δύο πράγματα: την ακύρωση της επένδυσης και την παραίτηση του Ράμα. Θεωρεί ότι ο πρωθυπουργός «είναι εξαιρετικός στο να παρουσιάζει μια ωραιοποιημένη εικόνα προς τα έξω», αλλά η πραγματικότητα στη χώρα είναι διαφορετική.
• Ο Γιώργος, που έμαθε ελληνικά σε ελληνικό σχολείο, εξηγεί ότι ο νόμος 21/2024 για τις προστατευόμενες περιοχές επιτρέπει σε «στρατηγικούς επενδυτές» να χτίσουν πολυτελή resorts σε προστατευόμενες ζώνες, χωρίς ουσιαστικά εμπόδια.

Η ΝτενίσαΚαζά, επικεφαλής της οργάνωσης PPNEA, αγωνίζεται από το 2024 ενάντια στον νόμο και στην επένδυση, που χρηματοδοτείται, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, από κεφάλαια του Κατάρ και του Κούσνερ. Πρόκειται για ένα σύμπλεγμα υγροτόπων με πλούσια βιοποικιλότητα, του οποίου την προστασία οι οικολόγοι κατάφεραν να αναδείξουν σε εθνικό ζήτημα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ζητήσει την αναστολή εφαρμογής του νόμου 21/2024.

Σταπανόδιαβάζεικανείς: «Europe, can you hear us?». Ο Ράμα απάντησε προκλητικά: «Υπάρχουν τρία πράγματα που δεν μπορείς να προβλέψεις: ο Θεός, το σεξ και η ΕΕ».

Η πολιτική κόπωση και το αδιέξοδο

Είναι ενδιαφέρον ότι πολλοί Έλληνες δηλώνουν περήφανοι για τον αλβανικό λαό που αντιστέκεται, οι ίδιοι άνθρωποι που πιθανότατα θα τους κατέκριναν αν κάποιοι Έλληνες έκαναν κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα.

Για εμένα, το βασικό πρόβλημα είναι η υπερβολικά μεγάλη παραμονή στην εξουσία. Ένας άνθρωπος που είναι 11 χρόνια δήμαρχος και 13 χρόνια πρωθυπουργός είναι σχεδόν αναπόφευκτο να συνδεθεί με δίκτυα εξουσίας και διαφθοράς. Ακόμη και ο πιο άμεμπτος πολιτικός δεν μπορεί να παραμείνει ανεπηρέαστος. Γι’ αυτό χρειάζονται όρια στις θητείες: δύο, το πολύ τρεις, και μετά αποχώρηση.

Το πρόβλημα όμως στην Αλβανία είναι και ότι δεν υπάρχει αξιόπιστη εναλλακτική. Ο «σοσιαλιστής» Ράμα επανεξελέγη πέρσι πρωθυπουργός για τέταρτη φορά με 52,4%, ενώ ο συντηρητικός πρώην πρωθυπουργός ΣαλίΜπερίσα έλαβε 34%. Για πολλούς Αλβανούς, οι δύο άνδρες είναι «οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος». Δεν υπάρχει εναλλακτική στην απόλυτη εξουσία του Ράμα και δεν θέλουν να επιστρέψουν στις εποχές Μπερίσα.

Αδιέξοδο..

Και ο κόσμος ψάχνει να βρει αιτίες και αφορμές για να αντιδράσει και να πιαστεί από κάπου, όπως έγινε και σε εμάς τα τελευταία χρόνια με το κίνημα των Τεμπών…

Οποιαδήποτε σύνδεση με τα δικά μας δεν είναι συμπτωματική.