Μια χωρίς προηγούμενο καταστροφή ενός φυσικού μνημείου προϊόν της ηφαιστειακής διεργασίας στην περιοχή πριν εκατομμύρια χρόνια και ταυτόχρονα ενός μοναδικού αρχαιολογικού χώρου προστατευόμενου στη βάση των κανόνων της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, συντελείται εδώ και μέρες από συνεργεία δημοσίων έργων του Ερντογάν.

Προκειμένου να περάσει ένας δρόμος που θα συνδέσει την αρχαία πόλη της Άσσου, το σημερινό Μπεχράμ Καλέ και το σύγχρονο οικισμό της μέσα στα αρχαία της τείχη με το αρχαίο λιμάνι καταστράφηκε ένα μεγάλο μέρος της περιοχής.

Συμπεριλαμβάνονται τμήματα της νεκρόπολης, κτίσματα και αρχαία ιερά εκτός των τειχών και άλλες εγκαταστάσεις. Μέρος του χώρου όπου δίδαξαν ο Αριστοτέλης και ο Απόστολος Παύλος, καταστράφηκε για πάντα.
Με θηριώδεις εκσκαφικές εργασίες έγιναν τεράστιου μεγέθους εκβραχισμοί και διανοίξεις που κανείς δεν καταλαβαίνει πώς και γιατί αποφασίστηκαν. Το μόνο σίγουρο είναι ότι είναι πολύ.... ακριβές.

Ας σημειωθεί ότι κόντρα στις διαμαρτυρίες των τοπικών κοινωνιών αλλά και της επιστημονικής κοινότητας τόσο στην Τουρκία όσο και διεθνώς, δεν περισυλλέχθηκαν ούτε καν οι επιφανειακές αρχαιότητες και φυσικά δεν προηγήθηκαν ανασκαφές.Η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος της αρχαίας Άσσου είναι ορατή ακόμα και από τη βόρεια Λέσβο!

Ένα οδοιπορικό στην αρχαία Άσσο
Το παρακάτω κείμενο είναι ένα οδοιπορικό του Στρατή Μπαλάσκα στην αρχαία Άσσο. Δημοσιεύθηκε το 2000 στο περιοδικό της εφημερίδας «ΓΕΩτρόποιο» της εφημερίδας «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ»

Κοφτερές γρανιτένιες γλώσσες σκίζουν τον ουρανό, άνθρωποι με μάτια στο χρώμα του αλόγου που καλπάζει, σπίτια σε ύψος ανθρώπινο και τείχη αλλοτινά θεόρατα να κλείνουν θαρρείς απέξω τον θάνατο. Ο θάνατος ο φωλιασμένος σε θεόρατες σαρκοφάγους πολιορκεί από παντού την πόλη.
Στην κορφή ενός σβησμένου ηφαίστειου ύψους τριακοσίων σχεδόν μέτρων, καλώς ήρθατε στην αρχαία Άσσο, στην πιότερο αρχαία Πάδασο.

Καλώς ήρθατε στην μικρασιατική αποικία των Μηθυμναίων, την πάλαι ποτέ πρωτεύουσα των Λέλεγων. Το σημερινό κάστρο του άγνωστου Μπεχράμ. Το Μπεχράμκαλε.

Ο ίδιος χώρος όπως ήταν μέχρι πρότινος. Το μικρό λιμανάκι της αρχαίας πόλης

Ο δρόμος από τα Δαρδανέλια, ένας δρόμος που ‘χει περάσει μέσα από το γυμνό τοπίο του Ίλιου και έχει αρχίσει να σκαρφαλώνει στις πλαγιές του βουνίσιου συγκροτήματος της Ίδης, στρίβει δεξιά για την Αλεξάνδρεια Τρωάδα και για την αρχαία Άσσο.

Μια άσχημη τούρκικη πόλη το Άϊβατσικ με πενταόροφες χωρίς κανένα προσανατολισμό πολυκατοικίες αφήνεται πίσω, από κάπου ένας στενός δρόμος θαρρείς και ξεριζώνεται και σε βγάζει ίσα πάνω σε χαμηλά βουνά με πλούσια βλάστηση, βουνά που σου θυμίζουν τον απέναντί σου λεσβιακό Λεπέτυμνο.

Μια δρασκελιά δρόμος απ’ τη βόρεια Λέσβο ετούτες οι βουνοπλαγιές, μια στενή λωρίδα θάλασσας κόβει στη μέση ένα ίδιο τοπίο. Στροφές πότε δεξιά και πότε αριστερά και ξαφνικά ένα τοπίο ήρεμο, ελιές κι ένα παραποτάμι, στα αριστερά σου μια γέφυρα οθωμανική με μεγάλα οξυκόρυφα τόξα να τραβάνε στα θεμέλια τους τα βάρη. Ίσα μπροστά σου η πολιτεία της Άσσου.

Οι Λέλεγες λέει ήταν λαός δούλων στους Κάρες όπως ήταν οι Είλωτες στους Σπαρτιάτες κι οι Πενέστες στους Θεσσαλούς. Τούτα τουλάχιστον υποστηρίζει χίλια χρόνια μετά την εξαφάνιση των Λέλεγων, στον πρώτο π.Χ. αιώνα ο Φίλιππος εκ Συαγγέλων.

Έτσι ή αλλιώς ο Λέλεγας παρουσιάζεται στις γενεαλογικές παραδόσεις σαν προπάτορας πολλών πόλεων. Και τα Λελέγεια κτίσματα υπάρχουν παντού κι ας τα σκεπάζει ο αχός των κυκλώπειων κτισμάτων. Οι Λέλεγες λαός νομαδικός σαν στέριωσε κάπου στη βορειοδυτική μικρά Ασία, έχτισε την πρωτεύουσά του την Πάδασο στα χρόνια λέει του Τρωϊκού πολέμου, εδώ στην κορφή τούτου του σβησμένου ηφαίστειου.

Ο Αχιλλέας την κούρσεψε. Κάπως έτσι χάθηκε ο πολιτισμός της γειτονιάς έμπλεξε με τις ρίζες του άλλου πολιτισμού που στήθηκε η Πάδασος έγινε Άσσος. Αποικία των απέναντι Μηθυμναίων, πόλη αιολική, πόλη χαμογελαστών αριστοκρατικών που ως τέτοιοι πίστεψαν στη Δημοκρατία.

Ανηφορίζεις τα σοκάκια του όμορφου χωριού αδερφό θαρρείς και τούτο του αντικρινού Μόλυβου. Δεν γινόταν αλλιώς. Η Άσσος αποικία των Μηθυμναίων. Όμοιες αντικρινές αδελφές πόλεις αδελφών κατοίκων. Σαν η Μήθυμνα έγινε Μόλυβος κι η Άσσος Μπεχράμκαλε σε πείσμα των καιρών και των ανθρώπων οι πολιτείες παρέμειναν αδελφές. Ίσαμε τα σήμερα.Μπερδεύεσαι...

Μια έξω μια μέσα απ’ τα τεράστια σωζόμενα ως τις μέρες μας τείχη, τους θεόρατους ελληνιστικούς πύργους που διάβηκε κι ο Άγιος Παύλος με τον Άγιο Λουκά σαν ήρθαν εδώ και δίδαξαν το χριστιανισμό προτού πάρουν το δρόμο για τη Λέσβο. Τι λες; Για δεκατρία χρόνια από το 560 μέχρι το 547 π.Χ. η Άσσος κατελήφθη από τους Λυδούς. Από δαύτους κι ως τα 479 την πόλη την κρατούσαν οι Πέρσες. Η λευτεριά ήρθε με τη μορφή της αθηναϊκής συμμαχίας.

Το 366 στην Άσσο βασίλευσε ο Εύβουλος. Τον διαδέχτηκε ένας πρώην σκλάβος μαθητής του Πλάτωνα ο Ερμίας. Τότε είναι που τούτα τα τείχη που αγγίζεις άγγιξε η σκέψη μα κι ο ίδιος ο ένας Αριστοτέλης. Στην Άσσο έμεινε και δίδαξε από το 348 ως το 345. Ο Ερμίας, γιατί δεν ήταν καιρός οι πρώην σκλάβοι να βασιλεύουν ακόμα κι αν ήταν μαθητές του Πλάτωνα, δολοφονήθηκε τον διαδέχθηκαν οι Πέρσες που ορμήσαν και κατέλαβαν την Άσσο. Τους πήρε στο κατόπι ο κυρ Αλέξανδρος ο Μακεδόνας, η πόλη έγινε μακεδόνικη, κομμάτι του βασίλειου της μεγάλης Περγάμου που ο τελευταίος της βασιλιάς ο Άτταλος ο Γ΄ άφησε κληρονομιά στους Ρωμαίους.

Γύρω τριγύρω απ’ τα αρχαϊκά τα ελληνιστικά και τα βυζαντινά τείχη που μπλέκουν θαρρείς κι αυτά σαν τους χρόνους της ιστορίας οι αρχαίες νεκροπόλεις. Με τεράστιες σαρκοφάγους, τις ονομαστές σαρκοφάγους της Άσσου όπου οι σάρκες έλιωναν σε σαράντα μέρες.

Στην πλατεία του Μπεχράμκαλε σε δροσίζει η σκιά μεγάλων δένδρων, σε ξεκουράζει ένας τούρκικος μοσχομυριστός καφές κι ένα ποτήρι νερό που πατά σε τραπέζια πρώην κιονόκρανα αρχαιοελληνικά και βυζαντινά, κιονόκρανα δωρικού ρυθμού όπου οι κάτοικοι κόβουν το καρπούζι στα τέσσερα και κιονόκρανα ναών όπου λειτούργησε ο Άγιος Γρηγόριος ο επίσκοπος Άσσου.

Ο ανηφορικός δρόμος σε οδηγεί στην ακρόπολη. Απ’ τη μια κι απ’ την άλλη πλανόδιοι πωλητές σπόρων και ρίγανης και σερμπετιών, γυναίκες που παζαρεύουν πλάκες πράσινο και κίτρινο σαπούνι και πλεκτά πασούμια και πολύχρωμα κιλίμια κάθε λογής και μεγέθους.

Ο Θεοδόσιος κάπου ανάμεσα στα 380 με 390 μ.Χ. διέταξε να σβηστεί απ’ το φως κάθε σημάδι της παλιάς θρησκείας. Λαχανιασμένος τρέχεις κατά την κορφή της ακρόπολης, προσπερνάς τους πύργους και ακουμπάς την κορφή του σβησμένου ηφαίστειου. Μπροστά σου ο ναός της Αθηνάς. «Αν είναι να πεθάνω ας πεθάνω τώρα».

Η ευτυχία είναι ζήτημα ύψους έγραψε ο Καρυωτάκης και συ ακουμπάς την πλάτη σου στους λίθινους δωρικούς κίονες του ναού της Αθηνάς, αγνοείς τις ασχήμιες των τσιμεντένιων κιόνων που στήνουν οι σύγχρονοι, ο ναός της Αθηνάς παραμένει το ωραιότερο μπαλκόνι στο ένθεν κακείθεν Αιγαίο. Γύρω τριγύρω ερείπια βυζαντινών σπιτιών που πατήσαν απάνω σε σπίτια ρωμαϊκά κι αυτά πάνω σε σπίτια της ελληνικής αρχαιότητας.

Ο ήλιος δύει πίσω από τα βουνά, η Λέσβος μπροστά σου καίγεται, κάπως έτσι πρέπει να καίγονταν οι ψυχές όσων στις θέσεις του αρχαίου θεάτρου είδαν τον ήλιο, τον ίδιο ήλιο να δύει πίσω απ’ τα ίδια βουνά.

Στο λιμανάκι που Μπεχράμκαλε ξαφρίζουν οι όγκοι του αρχαίου λιμενοβραχίονα. Ο Αχμέτ ψήνει σαρδέλες και τις σερβίρει με λεμόνι και μπόλικη μοσχομυριστή ρίγανη. Και σαν από θαύμα κι εδώ οι σαρδέλες συνοδεύονται με νερόβραστα ξερά κουκιά πλημμυρισμένα στο λιόλαδο και ρακί 45 βαθμών.

Η Πάδασος, η Άσσος το Μπεχρανκαλέ, οι πολίτες χιλιάδων χρόνων ιστορίας, ο Άγιος Παύλος, ο Άγιος Λουκάς, ο Ερμίας που πίστεψε πως οι δούλοι μπορούσαν να κυβερνήσουν, οι Λέλεγες δουλικά των κεφαλάδων Κάρων, ο Αχιλλέας ο κουρσευτής, ο Άγιος Αλέξανδρος κι ο Αριστοτέλης πρώτος μπροστά σου στήνουν χορό κι εσύ συνέχεια να κοιτάς πίσω κι απάνω όπου κρέμεται ολάκερη πολιτεία. «Νυν απολύεις τον δούλο σου Δέσποτα», τώρα κι αν όχι τώρα ποτές άλλοτε.

Η Άσσος με δύο σίγμα είναι μια μοναδική και ευτυχώς άγνωστη.